Nieuws – Pagina 19 – 4 en 5 mei Comité Zaanstad

Geen nummers maar Namen

22 februari 2015/in Nieuws /door Sara van der Linde

Nederlandse politieke gevangenen in concentratiekamp Dachau

Tussen 1941 en 1945 zaten ruim tweeduizend Nederlanders, voornamelijk politieke gevangenen, in concentratiekamp Dachau. Bij binnenkomst kregen ze een nummer; hun naam deed er niet langer toe. Van 23 april tot en met 25 oktober 2015 staan in Verzetsmuseum Amsterdam de personen achter de nummers centraal in de tentoonstelling Geen nummers maar Namen. Nederlandse politieke gevangenen in concentratiekamp Dachau. In samenwerking met Amnesty International wordt ook het lot van hedendaagse politieke gevangenen belicht. Door jongeren geschreven biografieën vormen het uitgangspunt van de tentoonstelling.

Persoonlijke verhalen en authentieke objecten van politieke gevangenen uit Dachau – overwegend verzetsmensen – maken inzichtelijk hoe gevangenen hun menselijkheid probeerden te bewaren in een systeem gericht op ontmenselijking. Jaap van Mesdag maakte muziek, Pim Boellaard kerfde een dambord in de deksel van een kampkist, Lies Bueninck-Hendrikse hield een foto van haar dochtertje Joke verstopt, Willemijn van Gurp schreef een liederen- en psalmenboekje en beeldhouwer Frits van Hall wist kleine reliëfs te maken.

Ontmoeting tussen generaties
Verhalen van oud-Dachau-gevangenen zijn de afgelopen jaren opgetekend door Nederlandse jongeren tussen de 16 en 19 jaar. Zij deden onderzoek in archieven, interviewden oud-kampgevangenen of hun nabestaanden en bezochten de plekken waar zij gevangen zaten. In korte filmpjes vertellen jongeren in de tentoonstelling hoe de verhalen ze hebben geraakt. ‘We hebben er dankzij dit project een vriendin bij! … Zij zet ons aan het denken waar het in het leven echt om gaat’, aldus Jop Bruin over oud-gevangene Willemijn van Gurp.

Interactief monument
Concentratiekamp Dachau werd op 22 maart 1933 in gebruik genomen als eerste permanent bedoelde concentratiekamp, stond model voor alle latere concentratiekampen van nazi-Duitsland en heeft als enige concentratiekamp gedurende de gehele naziperiode gefunctioneerd. Voor veel Nederlandse gevangenen werd Dachau het eindstation. Middelpunt van de tentoonstelling is een interactief monument voor alle Nederlandse gevangenen in Dachau. In het monument kunnen bezoekers kampnummers omzetten in namen met biografische gegevens. Ook kan informatie toegevoegd worden, zodat een steeds completer beeld ontstaat en uiteindelijk alle Nederlandse gevangenen uit Dachau een naam en identiteit terugkrijgen.

Actueel onrecht
Vandaag, 70 jaar na de Tweede Wereldoorlog, worden nog steeds mensen gevangen gezet vanwege hun mening of verzet tegen machthebbers. In samenwerking met Amnesty International is er in de tentoonstelling aandacht voor drie hedendaagse gevangenen: Raif Badawi (blogger uit Saudi-Arabië, veroordeeld tot onder meer duizend stokslagen), Aster Fissehatsion (politica uit Eritrea, gevangen zonder tenlastelegging of proces) en Liu Xia (dichter en kunstenares uit China, voor onbepaalde termijn gevangengehouden in haar huis).

Publicatie en andere activiteiten
Bij Geen Nummers maar Namen verschijnt een publicatie met alle door jongeren geschreven biografieën van oud-Dachau-gevangenen met inleiding door Jos Sinnema, initiatiefnemer van het project. Daarnaast worden in het kader van Geen nummers maar Namen veel activiteiten georganiseerd: een podiumpresentatie op 4 mei in Theater Bellevue, presentaties van biografieën door jongeren en kleine tentoonstellingen op diverse locaties in Nederland, waaronder in Nationaal Monument Kamp Amersfoort. Het Nederlands Dachau Comité organiseert een Dachau-lezing op 24 april 2015 in de Rode Hoed te Amsterdam.

Zie www.verzetsmuseum.org voor meer informatie.

Wie herkent de mensen op deze foto?

5 december 2014/in Nieuws /door Sara van der Linde

In nieuwsblad De Zaankanter/Krommenieër stond het verhaal van mevrouw A.H. Muis-Hoorn, opgetekend door Kees Klinkenberg. De Zaandamse is op zoek naar de namen van de mensen die na de bevrijding op de foto werden gezet op de Dam in Zaandam.

Haar oog viel op de presentatie van de nieuwe voorzitter van Het Lustrumcomité, onderdeel van Het Stedelijk 4 en 5 mei Comité Zaanstad. Voor mevrouw Muis-Hoorn, trots draagster van het Verzetsherdenkingskruis, begonnen de raderen meteen te draaien. Als voormalig koerierster volgt zij alles wat met de Tweede Wereldoorlog te doen heeft op de voet. Met haar 92 jaar is ze nog precies op de hoogte.

‘Dat is de reden dat ik een foto onder de aandacht wil brengen’ is haar opening. Op haar tafel stapels papieren én een ringband. In de hoek van de kamer staat een typemachine. ‘Ik moet nog zoveel doen’ verontschuldigd zij zich. De foto is er één met al haar collegae koeriers op de Dam in Zaandam na de bevrijding. Met z’n allen staan de Zaandamse én Wormerveerse stille helden op een vrachtauto van haar vader Jan Hoorn, die een kolenhandel bestierde tegenover het station in Zaandam.
‘Het klinkt misschien vreemd, maar de namen van de mensen op de foto zijn om de één of andere manier nooit doorgekomen. Dat komt mede doordat we in de oorlog allemaal schuilnamen gebruikten. Na de oorlog moest er gewoon weer hard gewerkt worden en is het er nooit van gekomen. Nu besef ik dat er ongetwijfeld al een aantal op de foto niet meer onder ons zijn.’
Het is voor Alida Henrica Muis-Hoorn, zoals zij voluit heet, nog altijd een raadsel hoe zij ooit werd uitverkoren voor het verzetswerk. ‘Opgegroeid ben ik in een beschermde omgeving. Ik werkte bij Verkade voor de directie. Op een dag kwam ik een meisje tegen die mij vroeg of ik iets voor mijn land wilde betekenen na de oorlog. Dat leek mij geweldig en dus was mijn antwoord ja. In feite ben ik mijn hele leven een rebel gebleven.’
Een vervolg op dat gesprek leek lang te duren tot Ali ineens weer in contact kwam met het meisje. ‘Het was niet voor na de oorlog, maar meteen. Nu had ik wel al iets gehoord over het verzet natuurlijk. Ik had alleen geen idee wat ik daar dan voor kon betekenen. En dat het zo lang duurde had te maken met een screening.’
Zij werd verzocht zich te melden aan een deur op de Dam. ‘Tussen de Koperen Bel en het postkantoor en ik moest op een speciale manier kloppen. Stond ik daar ineens in een zaaltje met allemaal somber kijkende mannen. Niemand zei er iets. Totdat ineens baas Willy achter een gordijn vandaan kwam.’
Vanaf dat moment kreeg het leven van mevrouw Muis-Hoorn een totaal andere wending. ‘Om dat allemaal goed overzichtelijk te houden schrijf ik mijn belevenissen nog altijd op. Deze ringband is mijn geschiedenis. ‘
Keurig gerubriceerd voorzien van allerlei bijbehorende papieren en foto’s leest het verhaal als een soort jongensboek. ‘Let niet op de spelfouten, want dat typen is niet altijd even goed.’

Met het oog op het naderende jubileum 70 jaar bevrijding zoekt mevrouw Muis nu de namen van haar collegae op de foto. Reacties kunnen worden gestuurd aan de redactie van de Zaankanter: redactie@zaankanter.nl

bron: Dichtbij.nl

Onthulling monument ‘Christus-Koning’

3 december 2014/in Nieuws /door Sara van der Linde

“Het monument is geboren door en in de oorlog, toen hongersnood en vernietiging dreigden. Maar liever zien wij het toch als vredesmonument. Dat is het in veel rijkere zin. Al wie hier langs komt, diene er een aansporing in te vinden tot waarachtige vrede. “ Deze mooie woorden werden gesproken door pastoor Van der Marck van de parochiekerk van St. Bonifatius, Oostzijde 14 Zaandam, bij de onthulling van het monument op 31 oktober 1948.

Monumenten Spreken
Stichting De Monumenten Spreken legt de verhalen van ooggetuigen vast met als duidelijke afkadering het verhaal achter alle oorlogsmonumenten die de Zaanstreek rijk is. Dit doet ze door het maken van korte indringende documentaires. Tijdens het draaien van één van deze documentaires kwam de crew van Monumenten Spreken erachter dat dit monument een oorlogsmonument is, of in de woorden van pastoor Van der Marck: een vredesmonument.

Stedelijk Comité 4 en 5 mei Zaanstad
Vreemd genoeg was het Christus-Koning monument nog niet opgenomen in de monumentendatabase van Het Stedelijk Comité 4 en 5 mei Zaanstad. Daarom onthulden Het Stedelijk Comité samen met Monumenten Spreken het monument na 66 jaar voor de tweede keer. Dit gebeurde op woensdag 3 december om 10.30 bij het monument bij de St. Bonifatiuskerk aan de Oostzijde in Zaandam in aanwezigheid van Pastoor A. Goedhart. Els Veenis-Kaak sprak enkele woorden en legde samen met Merel Kan van Monumenten Spreken en Pastoor Goedhart bloemen bij het monument.

Monument adopteren
Veel van de nu 28 monumenten in Zaanstad zijn door scholen geadopteerd. Elk jaar gaat de school met één of meerdere groepen naar hun monument om bloemen te leggen en gedichten voor te dragen. Na de onthulling van het Christus-Koning monument is het mogelijk voor scholen om dit monument te adopteren. Voor meer informatie over het adopteren van dit of een ander monument klikt u hier.

Druk bezochte boekpresentatie in Zaans Museum

2 december 2014/in Nieuws /door Sara van der Linde

Tijdens een druk bezochte bijeenkomst in het Zaans Museum is zondag 16 november de vernieuwde uitgave van het boek Walraven van Hall Premier van het verzet gepresenteerd. Piet Bakker, actief in het bestuur van Monumenten Spreken, opende de bijeenkomst met een welkomstwoord.

Els Veenis-Kaak, voorzitter Stedelijk 4 en 5 mei Comité Zaanstad, hield vervolgens een toespraak waarin ze in het kort het lustrumprogramma van herdenking en viering 70 jaar Bevrijding noemde.
Zowel Bakker als Veenis-Kaak wezen er op dat het boek van Schaap, door de vele feiten die boven water zijn gekomen, eigenlijk een compleet nieuw boek is.
Merel Kan, voorzitter van Stichting Monumenten Spreken, introduceerde daarna kunstenaar Barbara van Marle en haar werk. Geïnspireerd op de verhalen achter de oorlogsmonumenten in de Zaanstreek heeft de Zaandamse schilderijtjes op hout gemaakt, die te zien zijn in het Zaans Museum.
Nieuwe feiten
Bakker gaf hierna het woord aan schrijver Erik Schaap. ‘Het eerste boek wordt nu tweedehands aangeboden voor een hogere prijs, moet je na gaan. Koop het niet want nu is er een nieuw boek met veel meer toevoegingen’, begon Schaap. Daarna somde Schaap enkele van deze nieuwe feiten op.
Schaap overhandigde het eerste exemplaar van zijn nieuwe boek aan Aad en Mary-Ann van Hall, twee van de drie kinderen van de verzetsstrijder.
Verzetsplantsoen
Vervolgens vond de vertoning van de mini-documentaire gemaakt door Monumenten Spreken over het monument in het Verzetsplantsoen plaats. Hierin komen de zonen van Henk op den Velde en Walraven van Hall aan het woord over de verzetsdaden van hun vaders.
Aan het einde van de bijeenkomst kreeg Schaap nog een cadeau van Els Veenis-Kaak en een bos bloemen van Maria van Buren van Stichting Uitgeverij Noord-Holland. De bos bloemen gaf Schaap daarna meteen door aan Mary-Ann van Hall als dank voor de vele hulp van de kinderen bij de totstandkoming van het boek.
Het boek van Schaap is mede tot stand gekomen door een financiële bijdrage van het Stedelijk 4 en 5 mei Comité Zaanstad. Op de site van het Stedelijk 4 en 5 mei Comité Zaanstad is er meer actuele informatie te vinden. Het Stedelijk 4 en 5 mei Comité Zaanstad zit ook op Facebook.

bron: dichtbij.nl

Expositie “Drie jaar, drie maanden, drie weken”

16 oktober 2014/in Nieuws /door Sara van der Linde

75 jaar na het begin van de bezetting geeft Bureau Discriminatiezaken Zaanstreek/Waterland de toenmalige Zaanse joden weer een gezicht door middel van de tentoonstelling Drie jaar, drie maanden, drie weken.

Op 14 januari 1942 dwong de nationaalsocialistische bezetter de Zaandamse joden om, als eersten in Nederland, naar het Amsterdamse getto te verhuizen. In de maanden daarna werden ook de acht andere Zaangemeenten ‘Judenrein’ gemaakt. Op 5 mei 1945 – drie jaar, drie maanden en drie weken na dat eerste bevel – mochten de overlevende joden zich voor het eerst weer openlijk op straat vertonen. Drie jaar, drie maanden en drie weken waren de joodse inwoners van de Zaanstreek verdwenen uit het straatbeeld. Van hen zouden er zelfs ruim 180 nooit meer terugkeren naar hun woningen. Ze waren vermoord door de nazi’s.

Het Bureau Discriminatiezaken toont van 14 januari tot 5 mei 2015 in alle negen voormalige Zaanse gemeenten drie panelen. Op deze panelen zijn achtereenvolgens de verhalen te lezen van:

Een joods huishouden of een joodse inwoner uit de betreffende plaats in de jaren 1940-1945;
Een joodse onderduiker in diezelfde gemeente;
De toenmalige plaatselijke leefomstandigheden van de joodse gemeenschap en/of de hulpverlening ter plaatse.

De verhalen worden begeleid door foto’s van de genoemde personen, oorlogsdocumenten, etc. Daarnaast worden de geschiedenissen belicht van de meer dan 440 joodse onderduikers die tussen 1942 en 1945 een schuilplaats vonden in de Zaanstreek. Een algemene introductietekst fungeert als inleiding voor de expositie.

De teksten op de 28 panelen in Zaanstad, Wormer en Oostzaan worden aangevuld met een boekje dat bezoekers aan de tentoonstelling kunnen meenemen. Daarin staan niet alleen de namen van alle om het leven gebrachte Zaanse joden, maar ook persoonlijke oorlogsverhalen, alsmede achtergrondinformatie over de antisemitische maatregelen en hun gevolgen gedurende de bezetting. Alle locaties waar de panelen te bezichtigen zijn worden eveneens in het boekje vermeld. Daardoor is het mogelijk om per (brom-)fiets of auto een route uit te zetten langs de panelen.
De tentoonstelling krijgt een plek in openbare gebouwen zoals buurtcentra, bibliotheken en gemeentehuizen. Sommige plekken hebben een zeer directe relatie met de oorlogsgeschiedenis, omdat er joodse Zaankanters leefden of onderduikers zaten.

Voor meer informatie kunt u terecht bij Bureau Discriminatiezaken.

Nationaal Comité 4 en 5 mei lanceert conceptvisie over toekomst 4 en 5 mei

7 oktober 2014/in Nieuws /door Sara van der Linde

De Tweede Wereldoorlog dient centraal te staan bij het herdenken op 4 mei en het vieren van de Bevrijding en vrijheid op 5 mei, zegt het Nationaal Comité 4 en 5 mei in de conceptvisie Kom vanavond met verhalen…

In de voorlopige visie stelt het comité ook dat meer concreet gemaakt moet worden waar de dagen van herdenken en vieren over gaan. Naast de Nederlandse oorlogsslachtoffers moeten cruciale gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog bij de Nationale Herdenking expliciet worden benoemd. Denk aan de vervolging van de Joden, Roma en Sinti, de interneringskampen in Nederlands-Indië, dwangarbeid, verzet en collaboratie. Op 5 mei moet de huidige vrijheid gevierd worden in het licht van de gebeurtenissen waarvan we bevrijd zijn. Alleen door te benoemen voorkomen we dat we vergeten, stelt het comité. Om 5 mei werkelijk een dag van belang te laten zijn, zou die dag ook een algemeen vrije dag moeten worden.

De conceptvisie Kom vanavond met verhalen… is het voorstel van het Nationaal Comité 4 en 5 mei voor zijn beleid in de periode 2016 t/m 2020. Het is met nadruk een conceptvisie. Het comité vindt het van groot belang om in deze tijd in dialoog te blijven met de samenleving. De komende maanden bespreekt het comité de conceptvisie met organisaties van oorlogsgetroffenen en andere betrokkenen. Ook organiseert het comité vijf debatten in het land. De debatten vinden plaats tussen 27 oktober en 5 november en worden georganiseerd in Roermond, Wageningen, Rotterdam, Amsterdam en Groningen. Aanmelden kan via 4en5mei.nl.

Expliciet benoemen van gebeurtenissen op 4 mei
‘’We maken geen onderscheid tussen de doden die we herdenken. We willen wel de aard van de verschillende gebeurtenissen uit de oorlog onderscheiden”, aldus het comité. De gemeenschappelijke oorlogsgeschiedenis is meer dan de optelsom van persoonlijke ervaringen. Het comité wil ervoor zorgen dat de moord op de Joden niet alleen als zaak van de Joodse gemeenschap wordt beschouwd, en dat het bombardement op Rotterdam ook betekenis krijgt voor migranten die nu in die stad wonen. Verschillende lagen aanbrengen in herdenken helpt de aard van die ervaringen aan volgende generaties door te geven.

Verbinding
Een centrale zin uit de conceptvisie is dat 4 en 5 mei samen bepalen wie wij als Nederlanders willen zijn. 4 Mei herdenken en 5 mei vieren zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door de oorlog in het hart te plaatsen, moet een betere verbinding ontstaan tussen de programma’s van 4 en 5 mei. Want door de herdenking op 4 mei realiseren we ons op 5 mei dat onze vrijheid niet vanzelfsprekend is. Ook op 5 mei dient de gedachte van 4 mei ‘Dit nooit weer’ levend gehouden te worden. Dat doen we door te beseffen van welke gebeurtenissen we bevrijd zijn en ons ervan bewust te zijn dat een rechtsstaat niet vanzelf ontstaat. Tevens komt de internationale dimensie van de vrijheid in Nederland niet vanzelf tot leven. “Verhalen vormen de sleutel om niet te vergeten, om levend te houden”, aldus het comité.

In Nieuwsuur van 6 oktober werd uitgebreid aandacht besteed aan de conceptvisie. Klik hier om het item te bekijken
De conceptversie is te lezen op www.4en5mei.nl

Varende oorlogsmonumenten in Wormerveer

15 augustus 2014/in Nieuws /door Sara van der Linde

De voormalige motorreddingboten De Zeemanspot en de Javazee bezoeken in aanloop naar de herdenkingen van volgend jaar verschillende plaatsen in het land. Zaterdag 23 en zondag 24 augustus zijn ze in Wormerveer.

‘De Zeemanspot’ ontleent haar naam aan het Fonds, waaraan Walraven van Hall en zijn broer Gijs een belangrijke bijdrage leverden. Stichting Instandhouding Motorreddingboot De Zeemanspo schenkt aandacht aan de belangrijke rol die het Fonds heeft gespeeld bij de hulp aan gezinnen van koopvaardij-, visserij- en marinepersoneel gedurende WOII en werkt nauw samen met de organisatie achter de ‘Javazee’.
Op 27 februari 1942 werd de Slag op de Javazee uitgevochten met een jammerlijke afloop voor onze vloot en de geallieerde medestrijders.

Op 23 augustus a.s., om 10.00 uur zal een lid van het College van B&W van Zaanstad met de scheepsfluit van ‘De Zeemanspot’ het startsein geven voor het evenement.

Op 23 en 24 augustus, van 10.00 – 16.00 uur, zijn de boten te bezichtigen en worden er rondvaarten op de Zaan gemaakt. Het evenement wordt gehouden bij het oorlogsmonument voor de Gevallenen in WOII ter hoogte van de Stationsstraat. Informatiepanelen en vrijwilligers zijn aanwezig om antwoord te geven op vragen over de activiteiten van de Stichting.

Herdenking dood Jan Bonekamp

17 juni 2014/in Nieuws /door Sara van der Linde

Het was op 21 juni 2014 precies 70 jaar geleden dat Jan Bonekamp werd neergeschoten. Samen met Hannie Schaft kreeg Jan opdracht van de Raad van Verzet om de foute Zaanse politiekapitein Ragut te liquideren.

Aanvankelijk werd voor deze verzetsactie op de bewuste plek alleen een monument ter herinnering aan Jan Bonekamp neergezet. Later kwam de gedenksteen voor Hannie Schaft tegen die van Jan Bonekamp te staan. De Stichting Hoekmanfonds/Vrienden Verzet 1940-1945 verzorgde de financiën voor realisatie van dit dubbelmonument en zij hebben nu ook de nieuwe informatiezuil mogelijk gemaakt.

De kleindochters en achterkleinkinderen van Jan Bonekamp onthulden zaterdag samen de nieuwe informatiezuil.

vlnr. Brigitte Scholz, Nicolette Scholz, Floor en Sil Nieweg
De voorzitter van het Stedelijk 4 & 5 mei, Els Veenis-Kaak hield een korte toespraak. Truus Menger-Oversteegen en Freddy Dekker – Oversteegen woonden de herdenking bij.
Klik hier om de reportage van RTV Noord Holland te bekijken.

4 Mei herdenking Zuidervermaning

13 mei 2014/in Nieuws /door Sara van der Linde

Dit jaar werd de 4 mei herdenking gehouden in de Zuidervermaning. Met muziek van het Dagorkest Zaanstreek-Waterland werden de belangstellenden verwelkomt. Er was een redelijke opkomst.

Gerda Steenbergen hield een welkomstwoord namens de Westzaanse Gemeenschap, waarbij ze citeerde uit een boek met oorlogservaringen van de Westzaanse Rie Blommaart.

Jasmijn Westrik van school De Rank gaf een voordracht over de gevolgen van oorlog (zie foto).

Wethouder Linnekamp vertelde over de oorlogservaringen van Roosje Drilsma. Een joods meisje dat in de oorlog met haar familie Zaandam moest verlaten en in een vernietigingskamp om het leven kwam. Na het zingen van het Wilhelmus gaf het Dameskoor nog een onverwachte toegift door het lied Mens durf te leven te zingen van zaankanter Dirk Witte. Het dagorkest sloot af met het lied We’ll Meet Again van Vera Lynn. Het was een sfeervolle avond die afgesloten werd met koffie en thee.

Commissie 4 mei herdenking
Karin Timmerman

13/05/2014

Veel mensen bij Dodenherdenking in Zaandam

6 mei 2014/in Nieuws /door Sara van der Linde

De Stille Tocht en de herdenking in het Plantsoen van het Verzet trokken beduidend meer mensen dan de afgelopen jaren. Daarbij waren opvallend veel jonge mensen. Het was een indrukwekkende Dodenherdenking.

De Stille Tocht ging vanaf de Dam, via het monument voor de Februaristaking 1941en de plaquette Prins Hendrikkade 2 naar het monument in het Plantsoen van het Verzet. Daar speelde het Zaans Showorkest koraalmuziek en zong Bruun Kuijt onder begeleiding van klarinettist Frank Woerdeman op een indrukwekkende wijze ‚Ben Ali Libi’ van Willem Wilmink. Afsluitend droeg Jordan Vermeulen van het Pascal College het gedicht ‚Dodenherdenking’ voor.