Internationale vrouwendag – Hannie Schaft

Op 8 maart zal er ‘s morgens in het kader van internationale vrouwendag de herdenking zijn van Hannie Schaft. Hoe deze herdenking eruit zal zien en of hij wel of niet openbaar zal zijn hangt af van de status van de Coronamaatregelen. We houden u hier uiteraard van op de hoogte.

Het verhaal van Hannie Schaft…

Februaristaking

Op 26 februari 2021 is het TACHTIG jaar geleden dat dappere werkers van vele bedrijven in Amsterdam en de Zaanstreek het werk neerlegden uit protest tegen de behandeling van onze Joodse landgenoten. Het eerste verzet tegen de Duitse bezetters. Graag hadden we daar net als andere jaren in het Zaantheater aandacht aan besteed maar ook hier roept Corona ons een halt toe. Diverse comités en organisaties gaan bloemen leggen bij het STAAKT! STAAKT! STAAKT! monument van Truus Menger op de brug. RTV Zaanstreek zal de ceremonie filmen en uitzenden.

Anders dan gebruikelijk helaas geen programma binnen met koffie. Dat gaan we in 2022 hopelijk wel weer doen.

Holocaust Memorial Day 2021 – Bullekerk/online

Tweejaarlijks organiseert de Maatschappij in de Zaanstreek een grote herdenking, dit maal weer in de Bullekerk. Maar ook hier geldt dat er geen publiek kan worden toegelaten op zondag 31 januari.

Het concept programma ziet u hieronder.

14:00 uur start programma (piano)
14:10 uur Welkomstwoord door Piet Bakker
14:15 uur Burgemeester Jan Hamming
14:25 uur Lied Jeugdorkest Fluxus en Zaanse Theaterschool
14:30 uur Ronit Palache
15:00 uur Leerling Mariette Gort op Cello, begeleid door piano
15:10 uur Piet Bakker afsluiten/dank

Aansluitend start de minidocumentaire Pel-Groot.

Dit programma wordt (gedeeltelijk) online uitgezonden en uiteraard ook opgenomen om op een later tijdstip nog eens terug te kijken.

Het precieze programma volgt.

Herdenking Kristallnacht

Door ons aller bekende omstandigheden kon er dit jaar geen fysieke herdenking plaatsvinden. Uiteraard denken wij in de veilige omgeving van ons eigen huis aan de slachtoffers van deze afschuwelijke nacht van 9 op 10 november 1938. Duizenden synagogen en winkels van Joden werden deze nacht vernield en er werden 100 joden om het het leven gebracht.

Het Centraal Joods Overleg herdacht deze massale uitbraak van antisemitisme, die de voorbode was van Hitlers pogingen het Joodse volk te vernietigen. Deze herdenking was live te volgen op internet en nu nog te zien op youtube

 

Zaans Erfgoed pakt uit

ZAANDAM – Van donderdag 10 september tot en met zondag 13 september – en dus ook tijdens Open Monumentendag – ligt het Russische fregat Shtandart aan de Bodekade naast het Zaantheater. Vereniging Zaans Erfgoed organiseert rondleidingen op deze dwarsgetuigde houten driemaster in samenwerking met de bemanning.

SAIL gaat dit jaar helaas niet door, maar Open Monumentendag wel. Voor wie toch wil ervaren hoe het voelt om aan boord te zijn van een houten tallship, worden iedere dag van 12.00 tot 20.00 uur rondleidingen gegeven op het dek van dit unieke schip. De Shtandart is een replica van het eerste schip dat Czaar Peter de Grote bouwde na zijn studiereis naar onder andere Zaandam.

De kapitein en zijn bemanning heet u van harte welkom, neemt u mee terug in de tijd en laat u de bijzonderheden van dit prachtige tallship zien. Om verzekerd te zijn van een plek, moet u tijdig een starttijd voor de rondleiding reserveren. Tijdens de openstelling van de Shtandart kunt u op het terras en restaurant van het Zaantheater genieten van een hapje & drankje.

Volgens de richtlijnen van de RIVM is een reservering voor de rondleiding met uw naam, telefoonnummer en emailadres noodzakelijk. Ook mondkapjes zijn aan boord van de Shtandart verplicht. De rondleidingen starten op de Bodekade naast het Zaantheater. De kosten bedragen slechts € 5,- per persoon en kinderen tot 12 jaar zijn gratis. Aanmelden kan via de website van de vereniging: www.zaanserfgoed.nl.

De openstelling van de Shtandart tijdens de Open Monumentendag op 12 en 13 september is uniek. Niet eerder kon een traditioneel houten zeilschip bezocht worden tijdens deze dagen. Het is een mooie aanvulling op het beperkt aantal monumenten dat dit jaar wordt opengesteld voor bezichtiging.

Digitale opening tentoonstelling De Zaanstreek in oorlogstijd door Merel Westrik in Zaans Museum

 75 jaar vrijheid in de Zaanstreek 

Journalist en presentator Merel Westrik heeft op digitale wijze de tentoonstelling De Zaanstreek in oorlogstijd in het Zaans Museum geopend. Westrik is geboren en getogen in Westzaan en sprak ook de audiotour van de tentoonstelling over de Tweede Wereldoorlog in de Zaanstreek in. De officiële opening van De Zaanstreek in oorlogstijd stond gepland voor 2 april 2020, maar is vanwege het coronabeleid, noodgedwongen vervangen door een digitale versie. De openingsvideo is te zien op de website van het Zaans Museum, zaansmuseum.nl/zien-doen/zaanstreek-oorlogstijd/.  

Dit jaar is het 75 jaar geleden dat de Zaanstreek werd bevrijd na vijf jaar oorlog, geweld en onderdrukking. De tentoonstelling De Zaanstreek in oorlogstijd toont voor welke onmogelijke keuzes de Zaankanters stonden tijdens de Duitse bezetting.

Persoonlijke verhalen

Centraal in de tentoonstelling staan de persoonlijke verhalen van zeven Zaankanters tijdens de oorlog. In een audiotour, ingesproken door Merel Westrik, wordt verteld voor welke onmogelijke keuzes de Zaankanters stonden. Een van die verhalen gaat over café De Waakzaamheid in Koog a/d Zaan. De uitbaters, het echtpaar Ero, sloten zich bij het verzet terwijl de Duitsers feestvierden in hun café. Westrik: ‘Hier ging ik als zeventienjarige uit, de geschiedenis die zich hier tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft afgespeeld kende ik niet. Het laat me nu met andere ogen kijken naar het verleden en hoe bijzonder dat eigenlijk is geweest.’ De audioverhalen zijn gemaakt door documentairemaker Catherine van Campen van Radiomakers Desmet.

Bijzondere schenkingen

Het Zaans Museum ontving voor deze tentoonstelling bijzondere schenkingen die nu voor het eerst tentoongesteld zijn. Te zien is een selectie van de 307 brieven die Maarten van Tent, voormalig medewerker van wapen- en munitiefabriek de Artillerie-Inrichtingen (gevestigd op het Hembrugterrein), als dwangarbeider vanuit Berlijn schreef aan zijn geliefde Tinie. Net als honderdduizenden Nederlanders werd Maarten tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s als dwangarbeider ingezet voor de Duitse oorlogsindustrie. Dwangarbeiders stonden voor een groot dilemma: onderduiken of naar Duitsland? In 1942 vertrok hij met pijn in het hart naar Duitsland. De brieven zijn geschonken door Marianna van Tent en Piet Wilms.

De tweede schenking bestaat uit tekeningen en notities van verzetsstrijder Pieter Smit. Hij werd opgepakt en gevangengezet in Scheveningen en later in Berlijn, waar hij in 1943 werd gefusilleerd. Tijdens zijn gevangenschap tekende en beschreef hij zijn herinneringen aan thuis en de Zaanstreek. Ook maakte hij plannen voor na de oorlog. Pas in 1947 hoorden zijn vrouw en kinderen dat hij was overleden en ontvingen ze alle tekeningen van een pastoor die hij in de gevangenis had ontmoet. De tekeningen en notities zijn geschonken aan het Zaans Museum door Gré en Nanne Smit. De documenten worden digitaal toegankelijk voor onderzoek. Het Gemeentearchief Zaanstad draagt zorg voor het digitaliseren.

Boek De Zaanstreek in oorlogstijd

Bij de tentoonstelling hoort het gelijknamige boek van historicus Erik Schaap. Het boek De Zaanstreek in oorlogstijd toont bijna 200 foto’s van het dagelijks leven in de Zaanstreek tijdens de bezetting. Waaronder unieke beelden van de Zaanse Februaristaking, waarvan er wereldwijd maar zes bekend zijn. Het boek De Zaanstreek in oorlogstijd is onder meer te koop in de MuseumShop van het Zaans Museum.

4en5mei-zaansmuseum-mike-bink

Online reserveren

Nu het Zaans Museum weer geopend is, is ook de tentoonstelling te bezoeken. De Zaanstreek in oorlogstijd is verlengd en te zien tot en met 3 januari 2021. Bij de tentoonstelling is een speciale route verkrijgbaar voor families met kinderen vanaf 10 jaar. Het reserveren van een starttijd is noodzakelijk, ook voor bezoekers met een Museumkaart.

De tentoonstelling De Zaanstreek in oorlogstijd is tot stand gekomen dankzij steun van het V-fonds en Stichting Zabawas. De tentoonstelling is gemaakt in samenwerking met Bureau Discriminatiezaken, Gemeentearchief Zaanstad en Comité 4 & 5 mei Zaanstad. 

Eenzame herdenkingen 4 mei 2020

In stilte en zonder publiek zijn er toch bij veel monumenten bloemen gelegd op deze bijzondere Herdenkingsdag.

Laat me niet verloren zijn

Vandaag was een andere herdenking dan wij gewend zijn, maar samen staan wij toch stil bij vandaag, thuis, in onze eigen omgeving. Het Margriet Eshuijs PopUpKoor heeft dit prachtige lied gezongen ter gelegenheid van de herdenking 4 mei 2020.

Podcast met Onno Hoekmeijer

Beluister de podcast van de Orkaan door op de foto hier onder te klikken.

onno hoekmeijer corona

Onno Hoekmeijer over 4 en 5 mei in Corona-tijd

‘Gij zult niet onverschillig zijn’

Dat was de oorspronkelijke aanhef, maar nu zeg ik vooral: ‘Gij zult gezond zijn’, zodat we daarna niet onverschillig zijn.

Een virus als onzichtbare vijand heeft alles in een aantal weken en maanden veranderd. Het feest is voorbij. We blijven binnen. Natuurlijk herdenken we in ons hoofd en kunnen met behulp van documentaires en herdenkingen zonder publiek toch weer terugkeren naar die tijd, waarin mensen slachtoffer werden en anderen zich opofferden voor de vrede; het verzet in vele vormen. Dat herdenken op 4 mei doen we ook om daarna op 5 mei de vrijheid nog meer te waarderen. Al 75 jaar gaan we met woorden en niet met wapens de onderlinge verschillen te lijf, binnen Nederland en met de landen om ons heen. Die waardering van vrijheid is dus onlosmakelijk verbonden aan vijf jaar onvrijheid en aan de herinnering dat Joodse land- en stadgenoten, volkomen onbegrijpelijk en onrechtvaardig het slachtoffer werden van waandenkbeelden en menselijk sadisme.

De verzetsmensen, die vaak in de strijd voor onze vrijheid hun leven verloren, zorgden voor inspiratie in duistere jaren, dat mag nooit vergeten worden. Vooral uit respect voor wat zij deden, maar ook omdat zij lieten zien dat hoe zwart de toekomst er ook uitziet er altijd perspectief is op gerechtigheid. De offers die zij brachten worden niet vergeten in de vele monumenten en straatnamen. Alleen de wijze van herdenken zal dit jaar anders zijn. Dat niet onverschillig zijn trof mij in de toespraak op Holocaust Memorial Day in Auschwitz, want daar werd zo duidelijk aangegeven dat velen heel lang wegkeken van wat er al in 1933 of nog eerder plaats vond. De discriminatie die jaren later eindigde met massamoord.

Op 4 mei zullen vertegenwoordigers van o.a. Gemeentebestuur, lokale 4 mei comités, Hoekmanfonds en voormalig verzet bloemen leggen in stilte, dus zonder publiek. Een unieke vorm van herdenken. Georganiseerde beelden van die herdenkingen worden zoveel mogelijk vastgelegd en verspreid via de sociale media en RTV Zaanstreek.

Met behulp van RTV Zaanstreek zal ook een toespraak van de burgemeester worden verspreid, waarbij ook koorzang van het Margriet Eshuijs Popupkoor te horen zal zijn.

5 mei zal dit jaar ook heel anders zijn. Geen helikopters van stad naar stad met popsterren en ook op onze Dam en bij de Bullekerk geen feestsfeer, net als in de andere stadsdelen waar mooie programma’s klaar liggen. Alles schuift door voorspellen we. Dus volgend jaar op 5 mei pakken we hopelijk eindelijk uit!  Op deze plek wil ik allen die veel energie hebben gestoken in al dat voorbereidende werk, o.a. de vrijwilligers, Raaz, het 4 en 5 mei Comité Zaanstad, de Damhoreca, De Bullekerk en de plaatselijk 4 mei comités hartelijk danken en aangeven als hart onder de riem dat de plannen blijven!! En voor de komende tijd: Houd moed en blijf vooral gezond.

Onno Hoekmeijer