Het land van mijn ouders in de Fabriek

Op 15 augustus staan we stil bij het einde van de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden en herdenken we alle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. De oorlogservaringen en de grootschalige ontheemding die volgde werken door tot op de dag van vandaag bij inmiddels 2 miljoen Nederlanders met een Indisch oorlogsverhaal in de familie en ook in onze samenleving als geheel.

Voor miljoenen mensen was de Tweede Wereldoorlog 75 jaar geleden in Nederlands-Indië in mei nog niet voorbij. Zij moesten nog volhouden tot 15 augustus.

De Fabriek draait op 15 augustus de persoonlijke documentaire Het land van mijn ouders. Hierin onderzoekt Marion Bloem haar Indische familieverleden. Hoe zit het met de integratie van Indische Nederlanders? Met welke plek voelen zij zich verbonden?

Kijk hier voor meer informatie en om je kaartje te reserveren.

Tafelgesprekken 5 mei

De namen van 4 mei

Je bent pas dood als je naam niet meer wordt genoemd. We noemen vandaag namen, en denken aan mensen die stierven tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Niet omdat we denken dat we ze daarmee levend kunnen maken, maar omdat we hopen dat hun dood niet zonder gevolgen is. Gewoon luisteren naar elkaar en zelf blijven nadenken. Simpel.

 

Aan dit document werkten mee:

Merel Kan en Robert van Tellingen (regie en productie), de Zaanse Theaterschool van Ammes Brandenburg met Lotte Kuijt, Zita Hoogma, Wessel Daas, Joseph Krol, Joshua Bos, Yara Hackman, Fien Kollenburg, Meija Brusche, Maureen Doornebal, Nicky Peerdeman, Aivy van den Berg, Juliette Heijne, Devin de Vries, Ole van der Voort, Zus Klok. De Kift. De Zaanse Ambassade met René Nijenhuis (gitaar), Ruud Luttikhuizen (piano), Njola Ritzen (dwarsfluit), en Maroeska Metz (locatie)

 

Bron: de Orkaan

De speech van Jan Hamming op 4 mei

Vandaag hield burgemeester Jan Hamming een indrukwekkende speech bij het monument in het Koogerpark:

De littekens van de Tweede wereldoorlog blijven altijd zichtbaar.
En dat is maar goed ook.
Want door te kijken naar de littekens zien we hoe waardevol de vrijheid is die we nu hebben.
Sjef Swolfs junior, zoon van een Zaanse verzetsstrijder, zei laatst:

‘De oorlog blijft altijd in je.’

We zijn het aan hem en al die anderen verplicht om ook een deeltje van de oorlog in ons mee te dragen…

Sjef Swolfs junior is inmiddels 84 jaar en woont in Zaandam.
Hemelsbreed nog geen kilometer van de Zuiddijk, de plek waar hij opgroeide.
Daar maakte hij als klein jongetje de oorlog van dichtbij mee.
Hij liep daar zo’n 80 jaar geleden het litteken op dat vandaag de dag nog altijd aanwezig is.

Josephus Swolfs, de vader van Sjef, maakte deel uit van een verzetsgroep in de Zaanstreek.
Ook zijn moeder Lien hielp mee in het verzet.
Zij streden tégen de bezetter.
En vóór onze vrijheid.

Sjef senior kon als medewerker van Artillerie-Inrichtingen wapens en springstoffen van het fabrieksterrein van zijn werkgever smokkelen.
Deze werden gebruikt bij sabotageacties tegen de nazi’s, waar Sjef senior ook regelmatig een rol in speelde.

Het is nauwelijks voor te stellen hoeveel lef ervoor nodig is om in oorlogstijd met een zak vol handgranaten rond te lopen.
Letterlijk met explosieven op stap door de vijandige Zaanse straten.
Sjef Swolfs deed het.
Hij legde zich niet neer bij onvrijheid en verzette zich.

Dat het gevaarlijk werk was bleek in 1943.
Sjef en Lien werden, samen met andere leden van hun verzetsgroep, verraden.

In december 1943, nu ruim 78 jaar geleden, werden Sjef senior en zijn vrouw Lien opgepakt door de nazi’s.
Toen dat gebeurde zaten de toen 6 jarige Sjef junior en zijn twee jaar jongere zusje Ali, thuis, op de Zuiddijk.
In een flits werden zij beroofd van hun ouders.
Een gezin ontworteld in een oogwenk.

Sjef junior kwam terecht bij de vader van zijn vader.
Ali werd opgevangen door de moeder van hun moeder.

Na negen maanden werd moeder Lien wonder boven wonder vrijgelaten.
Zij keerde terug naar Zaandam…

Als de inmiddels 84-jarige Sjef Swolfs junior zijn ogen sluit ziet hij het weer voor zich.
Het moment dat hij haar voor het eerst weer ziet.
In de huiskamer bij grootmoeder.
Hij weet nog precies waar alle spulletjes staan.
Hoe het er rook.
En hoe het voelde toen zijn moeder binnenkwam.

Hoe oma, zusje Ali en moeder Lien tegen elkaar aan kropen.
Het meest levendig is zijn herinnering aan het onbedaarlijke huilen van zijn moeder.
Zij laat haar emoties na negen lange maanden de vrije loop.
Sjef junior zal de luide uithalen van verdriet nooit vergeten.

Dat is het litteken van de oorlog.
Een echo die bijna een eeuw later nog doorklinkt.
‘De oorlog blijft altijd in je.’

Josephus Swolfs, de vader van Sjef, komt nooit meer thuis.
Hij werd op 25 juli 1944 in koele bloeden vermoord in Vught.
Toen hij daar de bossen in werd geleid wist hij dat hij zijn vrouw en zijn twee jonge kinderen nooit meer in de armen zou sluiten.

Vlak voor zijn executie schrijft hij een afscheidsbrief aan zijn vrouw. Daarin schrijft hij:

Allerliefste schat, het is zover dat ik jou en de kinderen een afscheid ga schrijven. 
Lang heb ik gehoopt dat wij elkander nog in de leven terug zouden zien, maar het mocht niet zo zijn… 

Blijf niet piekeren en treuren om iets wat nu eenmaal zo moet zijn, maar houd het hoofd moedig omhoog en kijk het leven in de ogen. 
Ik zal tot de laatste ogenblikken aan jou en de kinderen denken. 

Dit verhaal laat zien dat de knal van het holle geweerschot in de bossen van Vught nog steeds hoorbaar is.
Dat de wond die daar is ontstaan nog steeds niet is geheeld.

Enkele jaren geleden nam Sjef Swolfs junior contact met ons op.
Namens de Contactgroep Verzetsgepensioneerden 1940-1945 deed hij een verzoek.
Hij wilde dat we in Zaanstad straten zouden vernoemen naar verzetshelden zoals zijn vader.
Samen met een groep bevlogen vrijwilligers en overlevenden is hij tot de dag van vandaag bezig met ervoor zorgen dat wij niet vergeten.
Dat we herdenken en herinneren.
Dat we kijken naar onze littekens.

En het is ook mede aan hem en aan de contactgroep te danken dat in de nieuwbouwwijk Gouwpark in Zaandam acht Zaanse verzetshelden worden geëerd en herdacht.
Albert Huisman.
Jacob Willemszoon.
Cornelis Zwart.
Gerhardus Docter.
Pieter Adrianus Smit.
Cornelis van Vugt.
Machiel van Marle.

En natuurlijk wordt er ook een straat genoemd naar de vrijheidsstrijder van dit verhaal.
In het Gouwpark in Zaandam komt een straat die wordt vernoemd naar Josephus Swolfs.

Op 4 mei herdenken we verzetsstrijders zoals Sjef Swolfs.
Omdat we stil moeten staan bij de slachtoffers van oorlogsgeweld.
Omdat we ons moeten realiseren hoeveel moed en bloed onze vrijheid heeft gekost.
Omdat we dit litteken onder ogen moeten blijven komen.
Daarom zijn we elk jaar op 4 mei 2 minuten stil.
Zodat we naar de littekens kijken.
En de herinnering aan de oorlog voor altijd in ons allemaal blijft…

 

 

Wandeling langs monumenten van herdenking en verzet

Op 4 mei herdenken we dat de vrijheid waarin we leven niet vanzelfsprekend is. Want anderen hebben zich voor onze vrijheid ingezet, met gevaar voor eigen leven. Vanwege het coronavirus kan er op die dag geen gezamenlijke dodenherdenking worden gehouden. Maar voor wie toch wil stilstaan bij 4 mei is er in het centrum Zaandam een wandeling langs monumenten van herdenking en verzet uit de Tweede Wereldoorlog. De wandeling is een initiatief van Amnesty International Zaanstreek, in samenwerking met Bureau Discriminatiezaken, het 4 en 5 mei comité Zaanstad en De Orkaan. Als het allemaal lukt gaat iemand van De Orkaan de wandeling zaterdag 1 mei doen om er een podcast van te maken. Wordt vervolgd!

De wandeling begint bij het stadhuis van Zaanstad. U kunt daar even binnen lopen voor een blik op het monument in de publiekshal. Vergeet uw mondkapje niet! Vervolgens loopt u door het centrum van Zaandam langs verschillende monumenten. U loopt langs struikelstenen die in het trottoir neergelegd zijn bij de huizen waarin de gedeporteerde Joden tijdens de bezetting woonden. Via Rustenburg komt u weer in het centrum bij het stadhuis terug.

De wandeling duurt ongeveer een uur. Natuurlijk kunt u de wandeling ook doen op een ander moment dan 4 mei.

Direct op je telefoon? Kies deze link

Herdenking en Vrijheid vanuit huis in samenwerking met het 4 en 5 mei Comité Zaanstad

De Bullekerk, het Zaantheater en het 4 en 5 mei Comité Zaanstad slaan de handen ineen om juist nu, ten tijde van de Coronacrisis, met 4 en 5 mei samen een mooi online programma aan te bieden aan de bewoners van Zaanstad. Zij doen dit in samenwerking met RTV Zaanstad, die het gehele programma op 4 en 5 mei uitzendt. Op 4 mei staat Dodenherdenking centraal, op 5 mei staat het programma in het teken van Bevrijding. Alle programma’s zijn gratis online te volgen.

Programma 4 mei

Filmmuziek live in Concert vanuit de Bullekerk
Pianist Ruud Luttikhuizen en het CineMusic Orkest herdenken op dinsdag 4 mei vanaf 19.00 uur de Tweede Wereldoorlog door bekende filmtunes te spelen voorzien van prachtige beelden. Op een groot scherm zijn beelden te zien uit de Tweede Wereldoorlog, waaronder de concentratiekampen in Auschwitz. De bijbehorende muziek wordt live gespeeld door het CineMusic Orkest. De filmtunes worden afgewisseld met een documentaire over de laatste twee verzetstrijders van Natzweiler: Skippy de Vaal en Ernst Sillem, die vorig jaar zijn overleden. Job Luttikhuizen heeft beide verzetsstrijders speciaal voor dit project geïnterviewd. Het CineMusic Orkest staat onder leiding van Henk Ummels en bestaat uit 11 professionele musici. Dit concert is gratis te volgen via een livestream en tot stand gekomen dankzij een bijdrage van Gemeente Zaanstad en het 4 en 5 mei Comité Zaanstad. De link naar de livestream is te vinden op www.bullekerk.nl en op Facebook.

Taptoe vanaf de toren van de Bullekerk
Om 19.58 uur klinkt de taptoe vanaf de toren van de Bullekerk, gespeeld door trompettiste Constance Pieters.

Theater Na de Dam vanuit het Zaantheater
Vanaf 21.00 uur brengen vijf zangers met Zaanse roots nummers over oorlog, vrede, vrijheid, verlangen en herdenken. Begeleid door Wim Veenhof (piano) en Gert Wantenaar (accordeon en bandoneon) zingen Joost Spijkers, Daphne Groot, Sam Eggenhuizen, Bruun Kuijt en Jeannine La Rose de mooiste nummers van Charles Aznavour, Vera Lynn, Willem Wilmink, Nina Simone en anderen. De regie is in handen van Bruun Kuijt. Dit concert is gratis te volgen via een livestream en mogelijk gemaakt door het 4 en 5 mei Comité Zaanstad en het Fonds Podiumkunsten. Liefhebbers kunnen zich kosteloos aanmelden via de website van het Zaantheater.

 

Programma 5 mei

Tafelgesprek met slachtoffers van oorlogen over vrijheid
Het 4 en 5 mei Comité Zaanstad organiseert in samenwerking met Raaz en The Creative Factory een tafelgesprek gericht op jongeren onder leiding van auteur en dichter Hans Kuyper. Het Comité wil vaker in gesprek gaan over de betekenis van vrijheid, omdat vrijheid nooit vanzelfsprekend is. In dit tafelgesprek gaat het onder andere over de gevolgen voor jezelf als die vrijheid verloren gaat. Aan tafel zitten kenners en slachtoffers van een drietal oorlogen: Sjef Swolfs en Erik Schaap over de Tweede Wereldoorlog. Saša Rađenović, Marleen Berkhout en Herman van Kordenoordt over de Balkanoorlog en Karim en Salma Abd Adin over de Syrische oorlog en hun vlucht naar Nederland. De gesprekken worden afgewisseld met muziek van Cencio en AJ The Familyman en spoken words door Sophie Waij. De gesprekken, muziek en poëzie zijn opgenomen in het decor van een aantal foto’s van Ruben Timman, bekend van zijn bijzondere expositie op het Hembrugterrein. De opname is op woensdag 5 mei gratis online te zien via www.4en5meizaanstad.nl, social media en YouTube.

Filmmuziek in Concert vanuit de Bullekerk
Op woensdag 5 mei speelt het CineMusic Orkest van Ruud Luttikhuizen vanaf 19.30 uur een programma met beelden uit bekende films: een selectie van James Bond, Pink Panther, Baantjer, Lord of the Rings, Pirates of the Caribbean, Jungle book, Dances with wolves, Superman, The Godfather, Monsters inc. Forrest Gump en Game of Thrones. De filmbeelden worden vertoond op een groot scherm en voorzien van live muziek, gespeeld door het CineMusic Orkest onder leiding van Henk Ummels. Dit concert is gratis te volgen via een livestream en tot stand gekomen dankzij een bijdrage van Gemeente Zaanstad en het 4 en 5 mei Comité Zaanstad. De link naar de livestream is te vinden op www.bullekerk.nl en op Facebook.

Vogels voor Vrijheid
Op woensdag 5 mei is er vanuit de Bullekerk ook aandacht voor ‘Vogels voor Vrijheid’, een project van Artzaanstad en Compaen VMBO. De vogels zijn gemaakt door leerlingen van Rob Cerneus (cultuurcoördinator en docent kunstvakken van Compaen VMBO) en hangen bij Compaen VMBO, bij Artzaanstad, bij de redactie van Dagblad Zaanstreek en in Cultureel Centrum Bullekerk. Op bevrijdingsdag worden een aantal vogels ‘losgelaten’ in de Bullekerk, op weg naar vrijheid.

Doe mee! Struikelstenen poetsen

In Zaanstad liggen inmiddels 80 struikelstenen.  Kleine monumentjes in de stoep voor huizen waar mensen woonden die tijdens  de Tweede Wereldoorlog  slachtoffer werden van het nazisme. De struikelstenen zijn van messing en worden langzamerhand donkerder en zijn dan moeilijk meer te lezen.

Door de stenen te poetsen worden ze weer glanzend en goed leesbaar.

Doe mee met de Nationale Stolpersteine Poetsdag op 4 mei.

Informatie over locaties en wijze van poetsen vindt u op

https://stichting-stolpersteine.nl/nationalepoetsdag/

Lintje voor onze eigen Afra

Vandaag heeft Afra Mandjes – In den Haak een Koninklijke onderscheiding ontvangen van burgermeester Jan Hamming.

Het was voor de leden van het 4 en 5 mei Comité Zaanstad geen verrassing dat de voordracht van Afra voor een lintje werd goedgekeurd. Op de site van Zaanstad is te lezen: Afra Mandjes-In den Haak (1941) is de stille kracht van de werkgroep die de jaarlijkse Hannie Schaftherdenking organiseert. Al vanaf 1966 maakt ze als lid van het dagelijks bestuur deel uit van het 4 en 5 mei comité Zaanstad. Ook zette ze zich in voor de contactgroep verzetsvrouwen en voor de Opleiding Blindengeleidehonden.

Het lastige was om zo lang niets tegen haar te mogen zeggen. Gelukkig heeft niemand zijn mond voorbij gepraat zodat het vandaag echt een verrassing was toen de burgemeester en zijn vrouw voor de deur stonden.

Het is haar van harte gegund maar bovenal ontzettend verdiend.

Gefeliciteerd Afra.

lintjesregen-4en5mei

 

5 mei programma Bullekerk

Pianist Ruud Luttikhuizen en het CineMusic Orkest hebben voor 4 en 5 mei een speciaal programma samengesteld over de belangrijkste evenementen rond de Tweede Wereldoorlog: dodenherdenking en bevrijding. Ze herdenken dit door live bekende filmtunes te spelen voorzien van prachtige beelden op een groot scherm.

Op woensdag 5 mei speelt het orkest filmmuziek met beelden uit bekende films: een selectie van James Bond, Pink Panther, Baantjer, Lord of the Rings, Pirates of the Caribbean, Jungle book, Dances with wolves, Superman , The Godfather, Monsters inc. Forrest Gump en Game of Thrones.

Met toespraak van burgemeester Jan Hamming.

Het CineMusic Orkest staat onder leiding van Henk Ummels (dirigent Zaans Show Orkest) en bestaat uit:

Njola Ritzen: piccolo, fluit, altfluit, altsaxofoon
Steven Coljé: fluit, klarinet, sopraansaxofoon, altsaxofoon en tenorsaxofoon
Sebastian Ohm: basklarinet, klarinet, altsaxofoon, baritonsaxofoon
Christiaan Poel: hoorn
Ruud Kleiss: trompet, bügel
Jeroen Drenth: trombone
Ruud Luttikhuizen: vleugel, accordeon, kerkorgel
Arjen Zuiker: electrische gitaar, akoestische gitaar
Fred Snel: electrische bas, contrabas
Co Broertjes: drums, pauken, percussie
Joep van Beijnum: viool

Dit concert is gratis te volgen via een livestream.

Dit project is tot stand gekomen dankzij een bijdrage van Gemeente Zaanstad en Comité 4-5 mei Zaanstad.

4 mei programma Bullekerk

Pianist Ruud Luttikhuizen en het CineMusic Orkest hebben voor 4 en 5 mei  een speciaal programma samengesteld rond de belangrijkste evenementen rond de Tweede Wereldoorlog: dodenherdenking en bevrijding. Ze herdenken dit door live bekende filmtunes te spelen voorzien van prachtige filmbeelden die vertoond worden op een groot scherm.

Op dinsdag 4 mei speelt het orkest een programma rond dodenherdenking. Op een groot scherm zijn beelden te zien uit de Tweede Wereldoorlog zoals de concentratiekampen in Auschwitz. De filmtunes worden afgewisseld met een documentaire over de laatste twee verzetstrijders van Natzweiler Skippy de Vaal en Ernst Sillem die vorig jaar zijn overleden. Job Luttikhuizen heeft beide verzetstrijders speciaal voor dit project geïnterviewd.

Het CineMusic Orkest staat onder leiding van Henk Ummels (dirigent Zaans Show Orkest) en bestaat uit:

Njola Ritzen: piccolo, fluit, altfluit, altsaxofoon
Steven Coljé: fluit, klarinet, sopraansaxofoon, altsaxofoon en tenorsaxofoon
Sebastian Ohm: basklarinet, klarinet, altsaxofoon, baritonsaxofoon
Christiaan Poel: hoorn
Ruud Kleiss: trompet, bügel
Jeroen Drenth: trombone
Ruud Luttikhuizen: vleugel, accordeon, kerkorgel
Arjen Zuiker: electrische gitaar, akoestische gitaar
Fred Snel: electrische bas, contrabas
Co Broertjes: drums, pauken, percussie
Joep van Beijnum: viool

Om 19.58 uur klinkt de taptoe, gespeeld door trompettiste Constance Pieters vanaf de toren van de Bullekerk.

Dit concert is gratis te volgen via een livestream.

Dit project is tot stand gekomen dankzij een bijdrage van Gemeente Zaanstad en Comité 4-5 mei Zaanstad.