Op initiatief van het Nationaal Comité 4 en 5 mei en de Stichting Musea en Herinneringscentra ’40-’45 presenteren 25 oorlogs- en verzetsmusea zich met een gezamenlijke tentoonstelling in de Kunsthal te Rotterdam. Te zien t/m 5 mei 2014.

Op 5 februari 2014 opent in de Kunsthal Rotterdam ‘De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen’. De tentoonstelling neemt de bezoeker mee naar de tijd van de Tweede Wereldoorlog aan de hand van 100 bijzondere voorwerpen. De zorgvuldig gekozen voorwerpen, afkomstig uit vijfentwintig Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, vertellen ieder een eigen verhaal. Ook het Nederlands publiek heeft voorwerpen aangedragen, hiervan zijn er vijf geselecteerd voor de tentoonstelling.

Bijzondere verhalen
Achter elk voorwerp schuilen tal van gebeurtenissen die persoonlijke herinneringen, emoties, huivering en ontroering opwekken aan de roerige jaren van 1940-’45. Zoals de capitulatievlag die sergeant-majoor Gerrit van Ommering op de dag van het bombardement op Rotterdam maakte van een snel weggepakt laken vol bloedspetters en een bezemsteel. Of het vermommingsbrilletje dat de roodharige verzetsstrijdster Hannie Schaft gebruikte en het kindertruitje dat een moeder tijdens de koude hongerwinter breide van jarenlang opgespaarde hondenharen.

Voor jong en oud
Deze tentoonstelling geeft de oorlog voor jong en oud een betekenisvol gezicht, en is een uniek samenwerkingsverband tussen vijfentwintig Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea en het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Ad van Liempt, televisiemaker en bekend van vele publicaties op het gebied van de Tweede Wereldoorlog, treedt op als gastcurator. Bij de tentoonstelling wordt een uitgebreid programma voor scholen georganiseerd.

Landelijke bijeenkomst lokale comités
Sinds 2011 houdt het Nationaal Comité 4 en 5 mei regionale bijeenkomsten voor lokale comités. De belangstelling en het enthousiasme om ervaringen en ideeën uit te wisselen is groot. In het kader van de tentoonstelling ‘De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen‘ organiseert het Nationaal Comité 4 en 5 mei een landelijke bijeenkomst voor alle organisatoren van herdenkingen en vieringen. Deze bijeenkomst zal plaatsvinden op zaterdag 8 februari 2014 in de Kunsthal in Rotterdam en wordt voorgezeten door Jeroen Overbeek (journalist, en presentator NOS). Het Stedelijk Comité 4 en 5 mei Zaanstad zal die dag uiteraard ook aanwezig zijn. Els Veenis-Kaak, voorzitter van het Stedelijk Comité 4 en 5 mei Zaanstad zal die dag ook haar medewerking verlenen aan de workshop ‘samenwerken met de gemeente’.  

OBS de Dijk heeft op vrijdag 24 januari officieel het monument op de Joodse begraafplaats geadopteerd.

De adoptieceremonie vond plaats op vrijdag 24 januari op de Joodse begraafplaats aan de Westzanerdijk in Zaandam.
In het bijzijn meneer Boas, voorzitter van de Joodse gemeente, droegen de leerlingen van groep 8 gedichten voor die ze zelf geschreven hadden (zie hieronder). Rabbijn Spiero en Els Veenis-Kaak, voorzitter van het Stedelijk 4 en 5 mei Comité Zaanstad, hebben gesproken. Mede dankzij de zeer betrokken en enthousiaste medewerking van groepsleerkracht Marjolein de Louw en locatiedirecteur Wanda Kleiss is het een mooie en bijzondere morgen geworden. De kinderen waren ook erg onder de indruk.

Gedichten
Adopteren monument: ‘de joodse begraafplaats’
Tweede Wereldoorlog
De Duitsers kwamen aan de macht,
En hadden toen heel veel kracht.
Ze vielen eerst andere aan,
En zijn toen naar Nederland gegaan.

Ze kwamen via Maas naar de Waal,
De soldaten waren net een kwaal.
Ze schoten op de mensen,
En niemand zou dit willen wensen.

Ze hebben Amsterdam bezet,
Vooral de joden hebben ze op kampen gezet.
Wat bleef er nog achter?
Een land met verwoestingen en veel doden…
Yagmur

De oorlog

De Duitsers kwamen Nederland binnen,
Ze gingen gelijk beginnen.
Ze bombardeerden Rotterdam,
Maar zelf was het hier niet veilig in Zaandam.
Ze namen joodse mensen mee naar concentratiekampen,
Met zeer gevaarlijke dampen.
Ze zeiden dat ze gingen douchen maar werden verrast,
Ze werden eigenlijk vergast.
Het doet iets met mij,
Laat deze mensen vrij.
Ze moesten hard werken,
Dat kon je aan ze merken.
Ook in het achterhuis,
Was het niet echt pluis.
Het was erg klein,
Dat vonden de mensen niet zo erg fijn.
Er zijn veel mensen overleden,
Veel mensen hebben voor ze gebeden.
Het doet iets met mij, en mijn hart
Ilse

De pijn van binnen

Niet fijn was het om in de Tweede Wereldoorlog te zijn,
Ik weet niet hoe het was, maar ik weet dat het niet fijn was.
Toen viel Duitsland Nederland binnen,
Toen kon de oorlog beginnen.
Sommige mensen gingen schuilen,
Maar sommige konden alleen maar huilen.
Mensen leden aan erge pijnen,
Daarvoor waren nog geen medicijnen.
Het was te erg voor woorden,
Hoe erg de Duitsers de mensen vermoorden.
Ook nu we hier zijn,
Doet het nog steeds heel veel PIJN.
Sam

De vlucht

Altijd op de vlucht, door de wind.
Gaat dat wel goed, mijn vrind?
Hoor de stemmen in je hoofd.
De knal die de straat verdoofd.
Altijd schuilen, het is om te huilen.
Door de bosjes en in kuilen.
Voel de tranen in je ogen vloeien.
Maar ja, het is beter dan handboeien.
Mae-Lynn

Voorafgaand was er in de school (Adriaan Roggestraat 14) een programma ter voorbereiding.
De mini-documentaire over Roosje Drilsma en het monument op de joodse begraafplaats werden vertoond.
Met een daarbij behorend lespakket. Dit gedeelte werd verzorgd door mevrouw Marjan van Baekel – Kan van Stichting Monumenten Spreken.

Op dinsdag 25 februari 1941 begon het enige massale openlijke protest tegen de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Februaristaking verraste de Duitsers en leidde tot een verzetsgeest in de onze regio.

Staakt! Staakt! Staakt!!!
De Amsterdamse CPNers Willem Kraan en Piet Nak worden gezien als de initiators van een staking die spontaan en snel om zich heen greep. Op de vroege morgen van 25 februari 1941 begon de staking. De Amsterdamse trams reden bijna niet meer en leden van de Communistische Partij Nederland (CPN) deelden het manifest ‘Staakt! Staakt! Staakt!!!’ uit. Het breidde zich uit als een olievlek en ’s middags was de staking in de hoofdstad al massaal. Er ontstond een opstand die voor het eerst de ware aard van de bezetter onthulde en een verzetsgeest ontvlamde bij de Amsterdammers en de Zaankanters.

Staking in de Zaanstreek
Op woensdag 26 februari sloeg de vonk vanuit de hoofdstad over op de Zaanstreek. Amsterdamse werknemers van Zaanse bedrijven en plaatselijke leden van de CPN mobiliseerden hun collega’s. Bijzonder was dat de staking breed werd gedragen. Zowel arbeiders als werkgevers van bijna alle gezindten sloten zich aan. Uiteindelijk sloeg de bezetter de staking neer. In Amsterdam vielen negen doden. In de Zaanstreek één. Amsterdam en Zaandam moesten hoge boetes betalen en het kostte burgemeester In ’t Veld uiteindelijk zijn baan. Een aantal kopstukken van de CPN werd opgepakt en later gefusilleerd.

Herdenking 2014
Op woensdagmorgen 26 februari 2014 kondigde burgemeester Faber van Zaanstad om 10.00 uur een minuut stilte aan. Daarna legden verschillende organisaties en personen bloemen bij het herdenkingsmonument op de Wilhelminabrug tegenover het Zaantheater. Het monument ‘Staakt! Staakt! Staakt!!!’ is gemaakt door de verzetsstrijder en beeldend kunstenaar Truus Menger-Oversteeg. Voorafgaand aan de herdenking luidde de klankschaal van het Mensenrechtenmonument. Na de herdenking sprak burgemeester P.J. Möhlmann van oostzaan in het Zaantheater en was er een documentaire van Stichting Monumenten Spreken te zien.

 

Op zaterdag 9 november 2013 was het 75 jaar geleden dat in Duitsland de Kristallnacht plaatsvond. Het Gemeentearchief Zaanstad, het Stedelijk 4 en 5 mei Comité, Monumenten Spreken en het Bureau Discriminatiezaken zorgden in het Zaandamse filmtheater

Op 9 november 1938 vonden in heel Duitsland door de rijksoverheid gestimuleerde antisemitische lynchpartijen plaats. Daarbij vielen ongeveer vierhonderd doden. Duizend tot tweeduizend synagogen werden die nacht in brand gestoken en ongeveer 7500 bedrijven van joden vernield. De overheidspogrom vormde de aanzet tot de Endlösung, de nazistische poging om alle Europese joden te vermoorden.

Hoewel Nederland – dat de goede banden met het buurland wilde handhaven – vanaf december 1938 de toegang beperkte voor joodse vluchtelingen, probeerden tienduizenden Duitse en Oostenrijkse joden de grens over te steken. In de jaren voor de bezetting van Nederland kwamen zo’n 150 van deze asielzoekers in de Zaanstreek terecht. Daar werden ze onder meer bijgestaan door het in november 1938 opgerichte Joodsche Vluchtelingen-Comité Zaanstreek. Sommigen zouden de oorlog overleven, anderen werden vermoord in de Duitse vernietigingskampen.

De avond in De Fabriek bestond uit het vertonen van veelal uniek filmmateriaal dat de Tweede Wereldoorlog in de Zaanstreek laat zien. Er werden zowel beelden uit de jaren 1940-1945 als naoorlogse documentaires over die periode getoond. Daaronder bevond zich een nieuw, door Monumenten Spreken gemaakte film over Roosje Drilsma, een Zaans-joodse meisje uit Zaandam. Na afloop was er een optreden van De Kift. De avond was een groot succes, de zaal was uitverkocht!