Op 26 februari is om 10.00 uur de Februaristaking van 1941 in Zaandam herdacht. Er was een grote opkomst van mensen die deelnamen aan de staking tot basisscholieren. Samen stonden ze stil bij dit belangrijke moment uit de Zaanse oorlogsgeschiedenis.

Grote opkomst
Bijna tweehonderd mensen waren aanwezig bij de herdenking. Nabestaanden en deelnemers aan de Februaristaking 1941, politieke- en verzetsorganisaties en de burgemeesters van Zaanstad, Wormerland en Oostzaan legden bloemen bij het monument ‘Staakt!!! Staakt!!! Staakt!!!’ van verzetsstrijder Truus Menger. Het beeld op de Wilhelminabrug draagt de naam van het beroemde pamflet dat zo’n belangrijke rol speelde tijdens de Februaristaking van 1941.

Kinderen lezen eigen gedicht
Daarna lazen kinderen van basisschool De Dijk een zelfgemaakt gedicht voor. Burgemeester Tange van Wormerland noemde het bijzonder dat het pamflet ‘Staakt!!! Staakt!!! Staakt!!!’ zich zo snel verspreidde in de Zaanstreek. Ook nog een eigen versie van de Zaanse afdeling van de CPN. ‘Tegenwoordig gaat dat veel makkelijker met Facebook en Twitter’, stelde hij vooral richting de jongeren in het Zaantheater.

Grote symbolische waarde
Op woensdagmorgen 26 februari 1941 sloeg de staking vanuit Amsterdam over naar de Zaanstreek. Het was vooral een massaal protest tegen de jodenvervolging. Achteraf de enige in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit maakt deze opstand tot een uniek symbool voor mensen die opkomen voor vervolgden en zich openlijk uitspreken tegen discriminatie. Ook in de huidige tijd heeft deze betekenis nog niets aan kracht en urgentie ingeboet.

Documentaire over Februaristaking in de Zaanstreek
Het is belangrijk dat deze gebeurtenissen in het collectief geheugen bewaard blijven, want ook nu is er vervolging en discriminatie. Nadat voorzitter van Monumenten Spreken, Merel Kan, het belang van het documentaireproject benadrukte, was de Zaanse première van de film met ooggetuigen van de Februaristaking 1941 in de Zaanstreek. Een dag eerder was de documentaire van Robert van Tellingen al in Amsterdam te zien.

Gedenksteen Jacob Israël de Haan
Na de voorstelling ‘STAAKT… van theatergroep Barbaren & Co over de Februaristaking 1941 ging het gezelschap naar de voormalige synagoge op de Gedempte Gracht. Daar onthulde burgemeester Faber de gedenksteen voor de Zaanse dichter en joodse voorvechter van homorechten Jacob Israël de Haan. Initiatiefnemer Erik Schaap, directeur van Bureau Discriminatiezaken: ‘Na al die jaren is het zover. Ik vind de gedenksteen mooi. Ik ben er trots op.’

Enige tijd geleden kregen wij van het Stedelijk 4 en 5 mei Comité Zaanstad een e-mail van meneer Michel Frenken waarin hij ons meedeelde dat hij een geo-cache had verstopt bij het monument bij de Prins Bernhardbrug in Zaandam en hij hoopte dat wij zijn actie konden waarderen. Voordat wij antwoord konden geven op zijn mail moesten we natuurlijk eerst uitzoeken waar dit mailtje nu eigenlijk over ging. Wat is geo-caching eigenlijk?

Geo-caching
De dikke Van Dale kent het fenomeen (nog) niet maar op geochaching.nl wordt het ons allemaal haarfijn uitgelegd: “Iemand verstopt op een bijzondere plaats, meestal in de natuur, een waterdichte doos met daarin een logboek, en verder eventueel een aantal leuke voorwerpen (om te ruilen) en soms ook een wegwerpcamera. Met zijn hand-GPS bepaalt hij de precieze coördinaten van de schuilplaats, die hij vervolgens publiceert op de Geocache-website www.geocaching.com. Anderen lezen die coördinaten en kunnen op zoek gaan naar de cache (‘schat’).Vervolgens loggen ze hun bezoek op de speciale cache-pagina om hun bezoek kenbaar te maken.”

Initiatief
Nu weten we een beetje wat ‘geo-caching’ inhoudt en zijn we natuurlijk zeer verheugd over het initiatief van meneer Frenken om door middel van dit moderne spel aandacht te geven aan de monumenten in de Zaanstreek. Maar hoe kwam hij eigenlijk op het idee vroegen we hem: “Ik ben nu al zo’n anderhalf jaar bezig met de hobby geo-cachen (schatzoeken via GPS). En je komt dan op veel plaatsen waar je anders nooit komt of de achtergrond nooit van gehoord zou hebben. Van kleine landweggetjes die uitkomen bij een molen tot smalle straatjes in een drukke stad , allemaal met maar een doel eigenlijk “je dit mooie plekje laten zien”. Daardoor ben ik geïnspireerd geraakt om de cache bij het herdenkingsmonument bij de Bernhardbrug te plaatsen. En wel omdat iedereen hier altijd langs fiets maar nooit iemand de gelegenheid neemt om hier even te stoppen en stil te staan bij deze vrijheidsstrijders. Door middel van deze cache kun je nu ook het verhaal achter deze gedenksteen lezen. Er zijn al diverse positieve reacties op mijn cache “Verzet aan de Zaan” geplaatst zo van “goed dat er nog stil wordt gestaan bij deze gebeurtenis” en “ik ben hier zo vaak langs gefietst maar nooit het verhaal erachter geweten”.

‘Verzet op de Westzijde’ en ‘Verzet in de Zaanstreek’
Meneer Frenken heeft nu ook de Caches “Verzet op de Westzijde” en “Verzet in de Zaanstreek” bedacht. De eerste is bij het monument van Jan Bonekamp en Hannie Schaft en de tweede op het Verzetsplantsoen. Hij zal proberen in de toekomst nog meer monumenten op de kaart te zetten door ze te voorzien van een cache. Ze kunnen jammer genoeg niet allemaal wegens technische redenen maar meneer Frenken gaat er zoveel mogelijk doen. 

Wat een goed initiatief! 
 

Op initiatief van het Nationaal Comité 4 en 5 mei en de Stichting Musea en Herinneringscentra ’40-’45 presenteren 25 oorlogs- en verzetsmusea zich met een gezamenlijke tentoonstelling in de Kunsthal te Rotterdam. Te zien t/m 5 mei 2014.

Op 5 februari 2014 opent in de Kunsthal Rotterdam ‘De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen’. De tentoonstelling neemt de bezoeker mee naar de tijd van de Tweede Wereldoorlog aan de hand van 100 bijzondere voorwerpen. De zorgvuldig gekozen voorwerpen, afkomstig uit vijfentwintig Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, vertellen ieder een eigen verhaal. Ook het Nederlands publiek heeft voorwerpen aangedragen, hiervan zijn er vijf geselecteerd voor de tentoonstelling.

Bijzondere verhalen
Achter elk voorwerp schuilen tal van gebeurtenissen die persoonlijke herinneringen, emoties, huivering en ontroering opwekken aan de roerige jaren van 1940-’45. Zoals de capitulatievlag die sergeant-majoor Gerrit van Ommering op de dag van het bombardement op Rotterdam maakte van een snel weggepakt laken vol bloedspetters en een bezemsteel. Of het vermommingsbrilletje dat de roodharige verzetsstrijdster Hannie Schaft gebruikte en het kindertruitje dat een moeder tijdens de koude hongerwinter breide van jarenlang opgespaarde hondenharen.

Voor jong en oud
Deze tentoonstelling geeft de oorlog voor jong en oud een betekenisvol gezicht, en is een uniek samenwerkingsverband tussen vijfentwintig Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea en het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Ad van Liempt, televisiemaker en bekend van vele publicaties op het gebied van de Tweede Wereldoorlog, treedt op als gastcurator. Bij de tentoonstelling wordt een uitgebreid programma voor scholen georganiseerd.

Landelijke bijeenkomst lokale comités
Sinds 2011 houdt het Nationaal Comité 4 en 5 mei regionale bijeenkomsten voor lokale comités. De belangstelling en het enthousiasme om ervaringen en ideeën uit te wisselen is groot. In het kader van de tentoonstelling ‘De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen‘ organiseert het Nationaal Comité 4 en 5 mei een landelijke bijeenkomst voor alle organisatoren van herdenkingen en vieringen. Deze bijeenkomst zal plaatsvinden op zaterdag 8 februari 2014 in de Kunsthal in Rotterdam en wordt voorgezeten door Jeroen Overbeek (journalist, en presentator NOS). Het Stedelijk Comité 4 en 5 mei Zaanstad zal die dag uiteraard ook aanwezig zijn. Els Veenis-Kaak, voorzitter van het Stedelijk Comité 4 en 5 mei Zaanstad zal die dag ook haar medewerking verlenen aan de workshop ‘samenwerken met de gemeente’.  

OBS de Dijk heeft op vrijdag 24 januari officieel het monument op de Joodse begraafplaats geadopteerd.

De adoptieceremonie vond plaats op vrijdag 24 januari op de Joodse begraafplaats aan de Westzanerdijk in Zaandam.
In het bijzijn meneer Boas, voorzitter van de Joodse gemeente, droegen de leerlingen van groep 8 gedichten voor die ze zelf geschreven hadden (zie hieronder). Rabbijn Spiero en Els Veenis-Kaak, voorzitter van het Stedelijk 4 en 5 mei Comité Zaanstad, hebben gesproken. Mede dankzij de zeer betrokken en enthousiaste medewerking van groepsleerkracht Marjolein de Louw en locatiedirecteur Wanda Kleiss is het een mooie en bijzondere morgen geworden. De kinderen waren ook erg onder de indruk.

Gedichten
Adopteren monument: ‘de joodse begraafplaats’
Tweede Wereldoorlog
De Duitsers kwamen aan de macht,
En hadden toen heel veel kracht.
Ze vielen eerst andere aan,
En zijn toen naar Nederland gegaan.

Ze kwamen via Maas naar de Waal,
De soldaten waren net een kwaal.
Ze schoten op de mensen,
En niemand zou dit willen wensen.

Ze hebben Amsterdam bezet,
Vooral de joden hebben ze op kampen gezet.
Wat bleef er nog achter?
Een land met verwoestingen en veel doden…
Yagmur

De oorlog

De Duitsers kwamen Nederland binnen,
Ze gingen gelijk beginnen.
Ze bombardeerden Rotterdam,
Maar zelf was het hier niet veilig in Zaandam.
Ze namen joodse mensen mee naar concentratiekampen,
Met zeer gevaarlijke dampen.
Ze zeiden dat ze gingen douchen maar werden verrast,
Ze werden eigenlijk vergast.
Het doet iets met mij,
Laat deze mensen vrij.
Ze moesten hard werken,
Dat kon je aan ze merken.
Ook in het achterhuis,
Was het niet echt pluis.
Het was erg klein,
Dat vonden de mensen niet zo erg fijn.
Er zijn veel mensen overleden,
Veel mensen hebben voor ze gebeden.
Het doet iets met mij, en mijn hart
Ilse

De pijn van binnen

Niet fijn was het om in de Tweede Wereldoorlog te zijn,
Ik weet niet hoe het was, maar ik weet dat het niet fijn was.
Toen viel Duitsland Nederland binnen,
Toen kon de oorlog beginnen.
Sommige mensen gingen schuilen,
Maar sommige konden alleen maar huilen.
Mensen leden aan erge pijnen,
Daarvoor waren nog geen medicijnen.
Het was te erg voor woorden,
Hoe erg de Duitsers de mensen vermoorden.
Ook nu we hier zijn,
Doet het nog steeds heel veel PIJN.
Sam

De vlucht

Altijd op de vlucht, door de wind.
Gaat dat wel goed, mijn vrind?
Hoor de stemmen in je hoofd.
De knal die de straat verdoofd.
Altijd schuilen, het is om te huilen.
Door de bosjes en in kuilen.
Voel de tranen in je ogen vloeien.
Maar ja, het is beter dan handboeien.
Mae-Lynn

Voorafgaand was er in de school (Adriaan Roggestraat 14) een programma ter voorbereiding.
De mini-documentaire over Roosje Drilsma en het monument op de joodse begraafplaats werden vertoond.
Met een daarbij behorend lespakket. Dit gedeelte werd verzorgd door mevrouw Marjan van Baekel – Kan van Stichting Monumenten Spreken.

Op dinsdag 25 februari 1941 begon het enige massale openlijke protest tegen de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Februaristaking verraste de Duitsers en leidde tot een verzetsgeest in de onze regio.

Staakt! Staakt! Staakt!!!
De Amsterdamse CPNers Willem Kraan en Piet Nak worden gezien als de initiators van een staking die spontaan en snel om zich heen greep. Op de vroege morgen van 25 februari 1941 begon de staking. De Amsterdamse trams reden bijna niet meer en leden van de Communistische Partij Nederland (CPN) deelden het manifest ‘Staakt! Staakt! Staakt!!!’ uit. Het breidde zich uit als een olievlek en ’s middags was de staking in de hoofdstad al massaal. Er ontstond een opstand die voor het eerst de ware aard van de bezetter onthulde en een verzetsgeest ontvlamde bij de Amsterdammers en de Zaankanters.

Staking in de Zaanstreek
Op woensdag 26 februari sloeg de vonk vanuit de hoofdstad over op de Zaanstreek. Amsterdamse werknemers van Zaanse bedrijven en plaatselijke leden van de CPN mobiliseerden hun collega’s. Bijzonder was dat de staking breed werd gedragen. Zowel arbeiders als werkgevers van bijna alle gezindten sloten zich aan. Uiteindelijk sloeg de bezetter de staking neer. In Amsterdam vielen negen doden. In de Zaanstreek één. Amsterdam en Zaandam moesten hoge boetes betalen en het kostte burgemeester In ’t Veld uiteindelijk zijn baan. Een aantal kopstukken van de CPN werd opgepakt en later gefusilleerd.

Herdenking 2014
Op woensdagmorgen 26 februari 2014 kondigde burgemeester Faber van Zaanstad om 10.00 uur een minuut stilte aan. Daarna legden verschillende organisaties en personen bloemen bij het herdenkingsmonument op de Wilhelminabrug tegenover het Zaantheater. Het monument ‘Staakt! Staakt! Staakt!!!’ is gemaakt door de verzetsstrijder en beeldend kunstenaar Truus Menger-Oversteeg. Voorafgaand aan de herdenking luidde de klankschaal van het Mensenrechtenmonument. Na de herdenking sprak burgemeester P.J. Möhlmann van oostzaan in het Zaantheater en was er een documentaire van Stichting Monumenten Spreken te zien.