Herdenking Februaristaking 2019

De Februaristaking was het enige De staking was het enige massale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in bezet Europamassale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in bezet Europa. Op 25 februari 1941 begon de staking in Amsterdam en de volgende dag werd er ook in Zaanstad gestaakt. Dat herdenken we ieder jaar op 26 februari op de Wilhelminabrug nabij het Zaantheater in het centrum van Zaandam. Vandaag werden er niet alleen bloemen gelegd maar er was ook muziek en kinderen van OBS De Dijk lazen gedichten voor.

Karin Timmerman maakte een fotoverslag:

 

 

 

Herdenking Prins Hendrikkade

Op 8 februari werd bij de herdenking op de Prins Hendrikkade onderstaand gedicht voorgedragen door 3 leerlingen van groep 5/6 van OBS de Voorzaan locatie Haven.

Oorlog 

74 jaar geleden
Is er in Zaandam hard gestreden

We zijn hier bij een monument
Het was ons nog niet bekend 

Oorlog

Gelukkig maken wij het niet echt mee
Wij zien het alleen op de t.v.

Veel ellende en verdriet
Dat is wat je op t.v. ziet

Oorlog

Veel mensen gaan zinloos dood
Er is honger en mensen zijn in nood

Mensen komen in opstand
We zien het ook in de krant

Oorlog

Hier op de Prins Hendrikkade
Nadat er mensen waren verraden

Schoot het verzet een agent en een kind neer
De Duitsers namen wraak ook dit keer

Oorlog

Wij zijn niet blij wat er toen is gebeurd
Daarom zijn we heel betreurd

De Duitsers hebben wraak genomen
En lieten Amsterdamse gevangenen naar Zaandam komen

Oorlog

We hebben het op school gezien
Het waren medewerkers van de krant wel tien

Ze werden één voor één gefusilleerd
Dat hebben wij op school geleerd

Vrede 

Dat is wat we willen zeggen
Daarom gaan we deze bloemen neerleggen.

Het verhaal achter het monument vindt u hier.

Adopteer een Zaanse struikelsteen

De Werkgroep Struikelstenen Zaanstad wil in 2019 en 2020 alle Zaanse Joden die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog gedenken met een struikelsteen. Daarvoor is een aanzienlijk geldbedrag nodig. De werkgroep roept belangstellenden daarom op om één of meer struikelstenen te adopteren of op een andere manier financieel bij te dragen. 

Van de bijna driehonderd Joden die begin 1942 woonden in het gebied dat nu Zaanstad is, stierven er 171 een voortijdige dood, vrijwel allen in Auschwitz of Sobibor. Van hen heeft het merendeel geen graf. Aangezien een mens pas is vergeten als zijn/haar naam vergeten is, wil de werkgroep de namen van de omgekomen Zaanse Joden zichtbaar maken. Dat kan door struikelstenen te plaatsen bij de huizen waar zij tot 1942 woonden. Met die stenen zal een gebroken namenlint door de stad ontstaan: een monument dat de herinnering aan de weggevoerde Zaanse Joden levend houdt. 

Enkele  leden van de weggevoerde gezinnen keerden na de oorlog terug. De werkgroep  wil ook voor deze gezinsleden, 13 in totaal,  een struikelsteen plaatsen, om op die wijze het weggevoerde gezin te herenigen. 

Om de productie en plaatsing van de gedenktekens te bekostigen, zoekt de Werkgroep Struikelstenen Zaanstad donateurs. Een Zaanse struikelsteen adopteren kan door overmaking van €150,- per exemplaar. Uiteraard is het ook mogelijk een kleinere bijdrage te geven. Donaties zijn welkom via bankrekening NL32 INGB 0005 0783 64 van het 4 en 5 mei comité Zaanstad (onder vermelding van ‘Actie Struikelstenen’). Ook de gemeente Zaanstad en diverse fondsen is om een bijdrage gevraagd.

De Zaanse struikelstenen worden gemaakt door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Het door hem opgezette project loopt al vanaf 1994. Sindsdien legde hij verspreid over Europa tienduizenden Stolpersteine, zoals de struikelstenen in het Duits heten. Demnig heeft ze zo genoemd, omdat je er over struikelt in je hoofd en je hart, en je moet buigen om de tekst op de stenen te kunnen lezen. Passanten worden als het ware uitgenodigd om even stil te staan bij de aangeboden informatie.

Op de gedenktekens (10 x 10 cm.) worden, in een messing plaatje, onder meer een naam, geboortejaar en overlijdensdatum van het slachtoffer aangebracht. De struikelstenen krijgen vervolgens een plek in het trottoir bij de voormalige woningen van de slachtoffers. 

Op 14 januari 1942 kregen de Joodse inwoners van Zaandam opdracht van de Duitse bezetter om binnen drie dagen naar Amsterdam te verhuizen. De buitenlandse Joden in de stad, merendeels mensen die na 1933 gevlucht waren voor het nationaalsocialistische regime in Duitsland, moesten naar kamp Westerbork. De getroffenen dienden vrijwel al hun bezittingen achter te laten, als prooi voor de nazi’s. 

Zaandam was de eerste Nederlandse gemeente die Judenrein werd gemaakt. In de maanden daarna ontdeed de bezetter met hulp van de Nederlandse overheid en politie ook de andere Zaangemeenten van hun Joodse inwoners. 

Zij die na de bevrijding in mei 1945 terugkeerden uit het concentratiekamp of van hun onderduikadres troffen lege of door anderen bewoonde huizen en een verwoeste Zaandamse synagoge aan. Het was een schaars restant van het bloeiende Joodse leven dat voor de oorlog bestond. De mensen die dat leven kleurden, verdwenen echter voor altijd in de geschiedenis. 

Herdenking Holocaust Memorial Day / Joodse begraafplaats

Op een gure vrijdagochtend de 25e januari werd de Holocaust Memorial Day herdacht op de Joodse begraafplaats in Zaandam. Ruben Boas, voorzitter van de Joodse Gemeente, opende de plechtigheid waarna acht leerlingen van De Dijk West gedichten voorlazen. Rabbijn Shmuel Spiero en wethouder Rita Visscher-Noordzij spraken over de 171 omgekomen Joodse inwoners van de zeven voormalige Zaangemeenten die als eerste gemeenten in Nederland Jodenvrij werden gemaakt. Deze 171 Joodse mensen zouden ook met een graf op deze begraafplaats moeten liggen. De ceremonie werd beëindigd met het leggen van bloemen bij het monument en een defilé.  

Dit zijn de gedichten van de leerlingen:

WO II 1939/1945

Het begon allemaal in Duitsland, waar de Eerste Wereldoorlog begon.
Maar uiteindelijk weten we allemaal dat het Duitsland was die niet won.
Maar nu terug naar de Joden.
Ze zaten altijd rustig in de synagoge.
De heren beneden en de vrouwen zaten boven.
Maar toen werd alles ze verboden.
“Wij maken Duitsland weer rijk”.
Is wat Adolf Hitler zei.
Maar de Joden de schuld geven was fout en dat weten wij.
Adolf Hitler gaf zijn ‘preek’ en kwam aan de macht.
Alle Joodse winkels moesten kapot. En dat gebeurde in de Kristalnacht.
Waarom zoveel Joden, die ze moesten doden?
Waarom hun de schuld geven en het nemen van hun leven?
Dit was mijn gedicht

– Luca van der Kuyp

Op een slechte manier

Waarom?
Wat wou Hitler ermee?
Oorlog voeren, is dat de beste manier?
Misschien krijg je veel geld, maar anderen verliezen alles
Zelfs hun levens
Joden zijn Joden, en?
Ze zijn onschuldig
Zitten in de kou
Onderduiken
Bang zijn
Verdriet hebben
Van 10 mei 1940 tot 4 mei 1945 gebeurde het elke dag
Bij onschuldige mensen
Waarom zo?
Oorlog bepaalt niet wie gelijk heeft
Het bepaalt wie het niet overleeft

– Artsiom

Gedood voor niks

Waarom zijn zij gekozen?
Waarom kregen de Joden de schuld van alles?
Ook herdenken we de mensen die nooit teruggevonden zijn.
Zoals Roosje Drilsma.
Zij die omgekomen is in een concentratiekamp.
Ook zij die een Jodenster op haar jas kreeg.
Maar we herdenken ook alle andere mensen die vermoord zijn.
En gezinnen die uit elkaar zijn gehaald.
Vrouwen en kinderen die vergast zijn.
6 miljoen Joden vermoord voor niks.
Waarom zijn zij gekozen?

– Timo

Heb respect voor iedereen

Hitler. We weten wat hij allemaal gedaan heeft met ons.
Met Joden.
Maar waarom zij?
Waarom niet wij?
Waarom al die moeite voor een slecht doel.
Een land zonder Joden is een onmogelijk doel.
Landen veroveren die niet van jou zijn.
Als je dat doet, begin dan met een nieuwe lijn.
Iets goed doen in je leven is niet verkeerd.
Maar Hitler snapt dat niet.
Dus is hij hem allang gesmeerd.
Heb respect voor het verzet.
Heb respect voor de soldaten.
En vier je vrijheid in vrede.

-Ouiam

2e Wereldoorlog

Op tien mei vallen de Duitsers het land binnen.
Ze komen hier om het gevecht te winnen.
Er sneuvelen veel mensen.
Vrij zijn dat zullen ze wensen.
Er gaan vooral veel joden dood.
De Duitsers behandelen ze als schroot.
Waarom krijgen zij de schuld?
Niemand weet wat er in Hitlers hoofd hult.
Er werden mensen opgesloten in kampen.
In deze tijd wat een rampen.
In 1945 is het afgelopen.
Er komen geen kogels meer uit de geweerlopen.

-Robin

Vragen zonder antwoord…

De Tweede Wereldoorlog, ruw en gemeen.
Met zijn doden, die gingen alleen heen.
Al die vragen op dat gebied.
Over angst en verdriet.
Die ruwe man die de wereld wilde veroveren.
Waardoor in 2 jaar de vrijheid was gestorven.
En waarom heeft hij Joden vervolgd?
Met een actie waarmee hij niemand vriendelijk verzocht.
En onze mensen die zich verzetten tegen de vijand.
Om ons weer te kunnen benoemen als vrij land.
Als die vragen zonder antwoord.
Is eigenlijk iets wat niet hoort.

-Luca Yska

De Tweede Wereldoorlog

Waarom de Joden?
Waarom werden zij nou juist uitgekozen?
Al hun angst, verdriet en pijn.
Waarom moest het nou zo oneerlijk zijn?
Waarom al dat geweld en verraad?
En waarom was Hitler nou eigenlijk zo kwaad?
Opeens mochten de Joden niks meer.
Er hing geen gezellige sfeer.
De spanning bij de Joden brak aan.
Mag je blijven of moet je met de trein mee gaan?
Maar toen kwamen er steeds meer mensen in het verzet.
En hebben heel veel mensen gered.
Daarom wil ik de verzetsstrijders heel erg bedanken.
Want aan hun hebben we onze vrijheid te danken.
En daarom herdenken wij.
Alle gesneuvelde mensen op 4 mei.

-Nikki Wartenbergh

Joden Herdenking

Wil je weten waarom?
Luister dan maar waarom.
In 1939 begon de oorlog.
Wat was dat toch een ramp in die oorlog.
Hitler wat is dat toch een killer.
Ongeveer 6 miljoen doden.
Dat vind ik zielig voor de Joden.
5 jaar oorlog.
En 6 miljoen doden.
Toen de bommen naar beneden vielen.
Hoorde je alleen mensen die ‘Help’ riepen.
Zoveel brieven.
Zoveel angst.
Joden verdwijnen.
En treinen gaan rijden.
Wat een nacht.
Dat was de Kristalnacht.
Er wordt veel gelogen.
Maar ook bedrogen.
Iedereen is perfect.
Maar Hitler vindt van niet.
In 1945 eindigde de Tweede Wereldoorlog.
En vanaf die tijd leven we in vrijheid.

-Lynn

Herdenking Februaristaking 2019

In Amsterdam werd op 22 en 23 februari 1941 op grove wijze opgetreden tegen Joodse mannen. 427 jonge mannen werden meedogenloos bijeengedreven op het Jonas Daniël Meijerplein, waarna zij, als tussenstop, naar kamp Schoorl werden gebracht. In Amsterdam groeide snel het verzet tegen deze deportatie en op 25 februari brak een brede staking uit, die ook snel zijn weg vond buiten Amsterdam, zoals naar onze Zaanstreek. 

Naar schatting 10.000 arbeiders in onze streek legden uit protest en solidariteit op 26 februari ook hun werk neer. Elk jaar, nu 78 jaar na die dappere acties waarbij levens op het spel stonden, staan we daar weer bij stil. Vooral om de moedige Nederlanders van die tijd niet te vergeten, maar ook omdat de strijd tegen discriminatie van groepen en haat zaaien ook nu nog actueel is.

Traditiegetrouw herdenken wij deze bijzondere dag uit de Zaanse geschiedenis bij het monument voor de Februaristaking op de Wilhelminabrug in Zaandam, naast het Zaantheater. 

Wij nodigen u van harte uit om bij de herdenking op 26 februari aanwezig te zijn en hopen u deze ochtend te ontmoeten.

Holocaust Memorial Day Joodse begraafplaats 2019

Op 27 januari is het internationaal Holocaust Memorial Day. Op vrijdag 25 januari om 11.00 uur wordt op de Joodse begraafplaats aan de Westzanerdijk de Holocaust herdacht. Leerlingen van de Dijk West zijn daarbij aanwezig en lezen gedichten voor. Rita Noordzij is namens het gemeentebestuur aanwezig, evenals het Hoekmanfonds en het 4 en 5 mei Comité Zaanstad.

Rabbijn Spiero spreekt en leest een gebed voor. Afsluitend is er een defilé en worden er bloemen gelegd. Iedereen die hierbij aanwezig wil zijn, is welkom. Denk eraan dat het voor mannen/jongens verplicht is een hoofddeksel te dragen.

Holocaust Memorial Day Zaanstreek 2019

77 jaar geleden, op zaterdag 17 januari 1942, was Leonie Emma Eisendrath een van de 171 inwoners van de zeven voormalige Zaangemeenten die moest vertrekken: Zaandam werd als eerste gemeente in Nederland Jodenvrij gemaakt. Leonie werd 22 jaar.

De geschiedenis is onomkeerbaar.
 Maar we kunnen wel herdenken en proberen te leren van het verleden.

Graag nodigen wij u uit voor de Holocaust Memorial Day op zondag 27 januari 2019 om 14:00 uur in de Westzijderkerk in Zaandam. Op het programma staat onder meer: een openingswoord van burgemeester Jan Hamming, een lezing van Hella de Jonge, muzikale invulling van Freek de Jonge en FluXus.

Voor verdere details klik hier.

Struikelstenen voor familie De Jong in Wormerveer

Schoenmaker Simon de Jong woonde samen met zijn vrouw Saartje en hun vijf kinderen aan de Goudastraat nummer 1. Daar vind je nu de steeg ter hoogte van Zaanweg 19 in Wormerveer.

Omdat ze van Joodse afkomst waren, moesten zij in april 1942 hun huis verlaten om uiteindelijk vermoord te worden in de gaskamers van Sobibor.

Op 6 oktober 2018 metselde kunstenaar Gunter Demnig, voor elk van de gezinsleden een steentje in de stoep voor de steeg. Zodat mensen die er voorbijlopen even ‘struikelen’ over de geschiedenis, en misschien stilstaan bij het onrecht dat nooit meer mag gebeuren.

Rob Boot uit Krommenie nam kennis van de geschiedenis van familie De Jong. Hij zamelde geld in, en nam het initiatief. Na het leggen van de stenen droeg hij een zelfgeschreven gedicht voor:

Zij zaten veilig in hun klas
De kinderen de Jong
Maar meester begreep al ras
Nog even en dan slaat de gong

De gong, voor deze kinderen
Er is voor hen, geen toekomst meer
De mof wil dat verhinderen
Gaat als een razende te keer

Hun ouders streden met fatsoen
Hij liep langs de deuren
Voor een slof of een versleten schoen
Zo begon hij ,en niet zeuren

Soms ging hij naar de buren
Met het monopolie spel
Dan zat hij voor zich uit te turen
Een zaak beginnen, dat leek hem wel

Maar Joden mochten niet eens dromen
Gebrul kwam naderbij
“Jullie mogen niet meer komen”
Was wat de schooldirectie zei

Bloemen in de knop gebroken
En uit de klas gerukt
Sommigen ondergedoken
Bij velen was die kans mislukt

Zo ging het gezin van Simon
En zijn vrouw Saartje de Jong
Met wat bagage naar ’t station
Was het de roodborst die daar zong?

Ja, het was de roodborst die daar zong
’t Ging over treurnis en verdriet
Over geknakt zijn, Saartje de Jong
Hij zong voor haar zijn afscheidslied

Ze moesten met de trein
Naar een verschrikkelijk oord
Naar Polen, Sobibor, O mijn
Daar werden ze vermoord

 

bron: De Orkaan

 

Zaanse struikelstenen

De organisatie Zaanse struikelstenen stelt zich ten doel blijvende gedenktekens te laten plaatsen voor de Zaanse Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog om het leven kwamen. 

Nadat eerdere initiatieven niet lukten, doet zich nu de mogelijkheid voor om in 2019 en 2020 struikelstenen te laten maken voor alle omgekomen Zaanse Joden. De komende maanden zal de organisatie zich inspannen de benodigde financiële middelen en maatschappelijke steun voor dit initiatief te krijgen.

Op 14 januari 1942 kregen de Joodse inwoners van Zaandam opdracht van de Duitse bezetter om binnen drie dagen naar Amsterdam te verhuizen. De buitenlandse Joden in de stad, merendeels mensen die na 1933 gevlucht waren voor het nazi-regime in Duitsland, moesten naar kamp Westerbork. De getroffenen dienden vrijwel al hun bezittingen achter te laten, als prooi voor de nazi’s. 

Zaandam was de eerste Nederlandse gemeente die Judenrein werd gemaakt. In de maanden daarna ontdeed de bezetter met hulp van de Nederlandse overheid en politie ook de andere Zaangemeenten van hun Joodse inwoners. 

Blijvende herinnering
De meeste Joodse oorlogsslachtoffers hebben geen graf. Aangezien een mens pas is vergeten als zijn naam vergeten is, is het plan ontstaan de namen van de om het leven gekomen Zaanse Joden zichtbaar te maken. Dat kan door struikelstenen te plaatsen bij de huizen waar zij tot 1942 woonden. Met die stenen zal een gebroken namenlint door de stad ontstaan: een monument dat de herinnering aan de weggevoerde en vermoorde Zaanse Joden levend houdt. 

Maak de nagedachtenis mogelijk
De Zaanse struikelstenen worden gemaakt door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Zijn project loopt al vanaf 1994. Sindsdien legde hij verspreid over Europa tienduizenden Stolpersteine, zoals de struikelstenen in het Duits heten. Demnig heeft ze zo genoemd omdat je er over struikelt in je hoofd en je hart, en je moet buigen om de tekst op de stenen te kunnen lezen. Passanten worden als het ware uitgenodigd om even stil te staan bij de aangeboden informatie. Op de gedenktekens (10 x 10 cm.) worden, in een messing plaatje, onder meer een naam, geboorte- en overlijdensdatum van het slachtoffer aangebracht. De struikelstenen krijgen vervolgens een plek in het trottoir bij de voormalige woningen van de slachtoffers. 

Financiële steun en adoptie
Het is de bedoeling om in 2019 en 2020 (80 jaar na het begin van de bezetting van Nederland) alle Zaanse Joden die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog te gedenken met een struikelsteen. Daarvoor is echter een aanzienlijk geldbedrag nodig.

 De komende maanden zullen fondsen, bedrijven en subsidieverstrekkers benaderd worden een bijdrage te leveren. Ook zal de mogelijkheid  worden geopend  om één of meer struikelstenen te adopteren. Het maken en leggen van een struikelsteen kost €150,- , maar een lagere donatie is natuurlijk ook van harte welkom. Informatie hierover volgt later.

De organisatie Zaanse struikelstenen is gelieerd aan Stichting Joods monument Zaanstreek, 4 en 5 mei comité Zaanstad en gemeente Zaanstad.  

Gegevens over alle Joodse inwoners van de Zaanstreek ten tijde van de tweede wereldoorlog zijn te vinden op de website www.joodsmonumentzaanstreek.nl

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Leonore Verburg 06-15044004 of leonore.verburg@gmail.com

Zaandijk, 20 juli 2018

Grote Zaanse Erfgoedmarkt

Op zaterdag 1 september a.s. kunt u alweer de vierde editie van de Zaans Erfgoedmarkt bezoeken. De markt is in en om de Oostzijderkerk in Zaandam. Dit is de oudste kerk van Zaandam en is daarom vanuit historisch oogpunt een interessante locatie voor deze markt.

Wat de markt dit jaar mede zo bijzonder maakt is dat Historisch Zaandam zich aan het publiek zal presenteren: de laatst opgerichte historische vereniging van de Zaanstreek.  Nu hebben alle kernen van de Zaanstreek – van Jisp/Wormer tot en met Oostzaan – een vereniging die zich bezighoudt met de historie van hun gemeenschap, en het beschermen van hun Erfgoed.

De markt is te bezoeken vanaf 11.00 uur en sluit om 17.00 uur. De toegang is gratis maar wilt u graag de toren van de prachtige Oostzijderkerk beklimmen dan betaalt u daar 5,- voor.

Voor het volledige programma en de deelnemende organisaties klikt u hier.