Struikelstenen voor familie De Jong in Wormerveer

Schoenmaker Simon de Jong woonde samen met zijn vrouw Saartje en hun vijf kinderen aan de Goudastraat nummer 1. Daar vind je nu de steeg ter hoogte van Zaanweg 19 in Wormerveer.

Omdat ze van Joodse afkomst waren, moesten zij in april 1942 hun huis verlaten om uiteindelijk vermoord te worden in de gaskamers van Sobibor.

Op 6 oktober 2018 metselde kunstenaar Gunter Demnig, voor elk van de gezinsleden een steentje in de stoep voor de steeg. Zodat mensen die er voorbijlopen even ‘struikelen’ over de geschiedenis, en misschien stilstaan bij het onrecht dat nooit meer mag gebeuren.

Rob Boot uit Krommenie nam kennis van de geschiedenis van familie De Jong. Hij zamelde geld in, en nam het initiatief. Na het leggen van de stenen droeg hij een zelfgeschreven gedicht voor:

Zij zaten veilig in hun klas
De kinderen de Jong
Maar meester begreep al ras
Nog even en dan slaat de gong

De gong, voor deze kinderen
Er is voor hen, geen toekomst meer
De mof wil dat verhinderen
Gaat als een razende te keer

Hun ouders streden met fatsoen
Hij liep langs de deuren
Voor een slof of een versleten schoen
Zo begon hij ,en niet zeuren

Soms ging hij naar de buren
Met het monopolie spel
Dan zat hij voor zich uit te turen
Een zaak beginnen, dat leek hem wel

Maar Joden mochten niet eens dromen
Gebrul kwam naderbij
“Jullie mogen niet meer komen”
Was wat de schooldirectie zei

Bloemen in de knop gebroken
En uit de klas gerukt
Sommigen ondergedoken
Bij velen was die kans mislukt

Zo ging het gezin van Simon
En zijn vrouw Saartje de Jong
Met wat bagage naar ’t station
Was het de roodborst die daar zong?

Ja, het was de roodborst die daar zong
’t Ging over treurnis en verdriet
Over geknakt zijn, Saartje de Jong
Hij zong voor haar zijn afscheidslied

Ze moesten met de trein
Naar een verschrikkelijk oord
Naar Polen, Sobibor, O mijn
Daar werden ze vermoord

 

bron: De Orkaan

 

Adopteer een Zaanse struikelsteen

De Werkgroep Struikelstenen Zaanstad wil in 2019 en 2020 alle Zaanse Joden die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog gedenken met een struikelsteen. Daarvoor is een aanzienlijk geldbedrag nodig. De werkgroep roept belangstellenden daarom op om één of meer struikelstenen te adopteren of op een andere manier financieel bij te dragen. 

Van de bijna driehonderd Joden die begin 1942 woonden in het gebied dat nu Zaanstad is, stierven er 171 een voortijdige dood, vrijwel allen in Auschwitz of Sobibor. Van hen heeft het merendeel geen graf. Aangezien een mens pas is vergeten als zijn/haar naam vergeten is, wil de werkgroep de namen van de omgekomen Zaanse Joden zichtbaar maken. Dat kan door struikelstenen te plaatsen bij de huizen waar zij tot 1942 woonden. Met die stenen zal een gebroken namenlint door de stad ontstaan: een monument dat de herinnering aan de weggevoerde Zaanse Joden levend houdt. 

Om de productie en plaatsing van de gedenktekens te bekostigen, zoekt de Werkgroep Struikelstenen Zaanstad donateurs. Een Zaanse struikelsteen adopteren kan door overmaking van €150,- per exemplaar. Uiteraard is het ook mogelijk een kleinere bijdrage te geven. Donaties zijn welkom via bankrekening NL08 RABO 0135 2746 56 van het Joods Monument Zaanstreek (onder vermelding van ‘Struikelstenen’). Ook de gemeente Zaanstad en diverse fondsen is om een bijdrage gevraagd.

De Zaanse struikelstenen worden gemaakt door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Het door hem opgezette project loopt al vanaf 1994. Sindsdien legde hij verspreid over Europa tienduizenden Stolpersteine, zoals de struikelstenen in het Duits heten. Demnig heeft ze zo genoemd, omdat je er over struikelt in je hoofd en je hart, en je moet buigen om de tekst op de stenen te kunnen lezen. Passanten worden als het ware uitgenodigd om even stil te staan bij de aangeboden informatie.

Op de gedenktekens (10 x 10 cm.) worden, in een messing plaatje, onder meer een naam, geboortejaar en overlijdensdatum van het slachtoffer aangebracht. De struikelstenen krijgen vervolgens een plek in het trottoir bij de voormalige woningen van de slachtoffers. 

Op 14 januari 1942 kregen de Joodse inwoners van Zaandam opdracht van de Duitse bezetter om binnen drie dagen naar Amsterdam te verhuizen. De buitenlandse Joden in de stad, merendeels mensen die na 1933 gevlucht waren voor het nationaalsocialistische regime in Duitsland, moesten naar kamp Westerbork. De getroffenen dienden vrijwel al hun bezittingen achter te laten, als prooi voor de nazi’s. 

Zaandam was de eerste Nederlandse gemeente die Judenrein werd gemaakt. In de maanden daarna ontdeed de bezetter met hulp van de Nederlandse overheid en politie ook de andere Zaangemeenten van hun Joodse inwoners. 

Zij die na de bevrijding in mei 1945 terugkeerden uit het concentratiekamp of van hun onderduikadres troffen lege of door anderen bewoonde huizen en een verwoeste Zaandamse synagoge aan. Het was een schaars restant van het bloeiende Joodse leven dat voor de oorlog bestond. De mensen die dat leven kleurden, verdwenen echter voor altijd in de geschiedenis. 

Zaanse struikelstenen

De organisatie Zaanse struikelstenen stelt zich ten doel blijvende gedenktekens te laten plaatsen voor de Zaanse Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog om het leven kwamen. 

Nadat eerdere initiatieven niet lukten, doet zich nu de mogelijkheid voor om in 2019 en 2020 struikelstenen te laten maken voor alle omgekomen Zaanse Joden. De komende maanden zal de organisatie zich inspannen de benodigde financiële middelen en maatschappelijke steun voor dit initiatief te krijgen.

Op 14 januari 1942 kregen de Joodse inwoners van Zaandam opdracht van de Duitse bezetter om binnen drie dagen naar Amsterdam te verhuizen. De buitenlandse Joden in de stad, merendeels mensen die na 1933 gevlucht waren voor het nazi-regime in Duitsland, moesten naar kamp Westerbork. De getroffenen dienden vrijwel al hun bezittingen achter te laten, als prooi voor de nazi’s. 

Zaandam was de eerste Nederlandse gemeente die Judenrein werd gemaakt. In de maanden daarna ontdeed de bezetter met hulp van de Nederlandse overheid en politie ook de andere Zaangemeenten van hun Joodse inwoners. 

Blijvende herinnering
De meeste Joodse oorlogsslachtoffers hebben geen graf. Aangezien een mens pas is vergeten als zijn naam vergeten is, is het plan ontstaan de namen van de om het leven gekomen Zaanse Joden zichtbaar te maken. Dat kan door struikelstenen te plaatsen bij de huizen waar zij tot 1942 woonden. Met die stenen zal een gebroken namenlint door de stad ontstaan: een monument dat de herinnering aan de weggevoerde en vermoorde Zaanse Joden levend houdt. 

Maak de nagedachtenis mogelijk
De Zaanse struikelstenen worden gemaakt door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Zijn project loopt al vanaf 1994. Sindsdien legde hij verspreid over Europa tienduizenden Stolpersteine, zoals de struikelstenen in het Duits heten. Demnig heeft ze zo genoemd omdat je er over struikelt in je hoofd en je hart, en je moet buigen om de tekst op de stenen te kunnen lezen. Passanten worden als het ware uitgenodigd om even stil te staan bij de aangeboden informatie. Op de gedenktekens (10 x 10 cm.) worden, in een messing plaatje, onder meer een naam, geboorte- en overlijdensdatum van het slachtoffer aangebracht. De struikelstenen krijgen vervolgens een plek in het trottoir bij de voormalige woningen van de slachtoffers. 

Financiële steun en adoptie
Het is de bedoeling om in 2019 en 2020 (80 jaar na het begin van de bezetting van Nederland) alle Zaanse Joden die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog te gedenken met een struikelsteen. Daarvoor is echter een aanzienlijk geldbedrag nodig.

 De komende maanden zullen fondsen, bedrijven en subsidieverstrekkers benaderd worden een bijdrage te leveren. Ook zal de mogelijkheid  worden geopend  om één of meer struikelstenen te adopteren. Het maken en leggen van een struikelsteen kost €150,- , maar een lagere donatie is natuurlijk ook van harte welkom. Informatie hierover volgt later.

De organisatie Zaanse struikelstenen is gelieerd aan Stichting Joods monument Zaanstreek, 4 en 5 mei comité Zaanstad en gemeente Zaanstad.  

Gegevens over alle Joodse inwoners van de Zaanstreek ten tijde van de tweede wereldoorlog zijn te vinden op de website www.joodsmonumentzaanstreek.nl

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Leonore Verburg 06-15044004 of leonore.verburg@gmail.com

Zaandijk, 20 juli 2018

Grote Zaanse Erfgoedmarkt

Op zaterdag 1 september a.s. kunt u alweer de vierde editie van de Zaans Erfgoedmarkt bezoeken. De markt is in en om de Oostzijderkerk in Zaandam. Dit is de oudste kerk van Zaandam en is daarom vanuit historisch oogpunt een interessante locatie voor deze markt.

Wat de markt dit jaar mede zo bijzonder maakt is dat Historisch Zaandam zich aan het publiek zal presenteren: de laatst opgerichte historische vereniging van de Zaanstreek.  Nu hebben alle kernen van de Zaanstreek – van Jisp/Wormer tot en met Oostzaan – een vereniging die zich bezighoudt met de historie van hun gemeenschap, en het beschermen van hun Erfgoed.

De markt is te bezoeken vanaf 11.00 uur en sluit om 17.00 uur. De toegang is gratis maar wilt u graag de toren van de prachtige Oostzijderkerk beklimmen dan betaalt u daar 5,- voor.

Voor het volledige programma en de deelnemende organisaties klikt u hier.

Museum of Humanity

Bevrijdingsdag heeft bij Artzaanstad dit jaar een speciaal tintje: generaal b.d. Tom Middendorp, ruim vijf jaar Commandant der Strijdkrachten en daarmee de hoogste militair bij het ministerie van Defensie, komt voor de opening van de nieuwe expositie “Museum of Humanity” van documentair fotograaf Ruben Timman naar het Hembrugterrein. Artzaanstad nodigt u van harte uit om deze bijzondere opening bij te wonen!

Verpletterende indruk
Ruben Timman portretteerde talloze mensen in al hun eigenheid en kwetsbaarheid in veelal door oorlog of rampen getroffen gebieden in de hele wereld. De portretten tonen de mensheid in al zijn rauwheid, verdriet en uitzichtloosheid, maar tegelijkertijd laten zij schoonheid, waardigheid en hoop zien. Tijdens de expositie laat Ruben een selectie portretten zien die een verpletterende indruk op je zullen maken. De portretten worden bij Artzaanstad voor het eerst officieel geëxposeerd en zijn een voorproefje van het uiteindelijke “Museum of Humanity” dat Ruben graag wil realiseren. Lees hier meer over de expositie.

Live aan het werk
De expositie is te zien van 5 mei t/m 9 juni a.s. en is tevens geopend tijdens het Artzaanstad Event, de driedaagse kunstbeurs van Artzaanstad van 25 t/m 27 mei a.s. Ruben Timman is persoonlijk aanwezig bij de opening van de expositie om over zijn project te vertellen en werkt bovendien op zaterdag 26 mei live aan zijn project om de mensheid vast te leggen door bezoekers te portretteren. Lees hier meer over het evenement.

4 mei Joodse begraafplaats Zaandam

Programma dodenherdenking

vrijdag 4 mei 2018, 14.00 uur op de Joodse begraafplaats, Westzanerdijk 308-310 te Zaandam

  • Opening door Ruben D. Boas, voorzitter Joodse Gemeente Noord-Holland Noordwest
  • Gebed voor de slachtoffers van de Holocaust en korte toespraak door Rabbijn    Shmuel Spiero.  (Rabbijn licht de betekenis van de gebeden toe)
  • Toespraak  wethouder Rita Visscher.
  • Ter nagedachtenis aan de 171 Joodse Zaanse slachtoffers worden alle namen en leeftijden opgelezen uit het Herdenkingsboek, 

Rita Visscher, wethouder
Wim Blank Oud verzetstrijder
Onno Hoekmeijer Voorzitter 4 en 5 mei comite Zaanstad
Els Veenis Oud Voorzitter 4 en 5 mei comite Zaanstad
Familie Meijer
Afra Mandjes, lid 4 en 5 mei comité Zaanstad
Ruben Boas

       2 minuten stilte
       Gedicht Diana Meijer            

  • Jizkor, psalm 23 gebed en eventueel Kaddish door rabbijn Shmuel Spiero 
  • Bloemlegging.  
  • Afsluiting  door Ruben Boas,NB! Mannelijke aanwezigen wordt verzocht een hoofddeksel te dragen.

Gedichtenbundel

Het is best moeilijk om zoveel jaar na de Tweede Wereldoorlog kinderen van de basisschool te betrekken bij deze, voor heel veel mensen afschuwelijke periode uit het verleden. Gelukkig wordt er op veel basisscholen in de bovenbouw altijd nog aandacht aan geschonken.

Het 4 mei comité Koog en Zaandijk heeft via de leerkrachten de kinderen gevraagd om tekeningen of gedichten te maken over wat zij denken en voelen bij de gedachte aan oorlog.

Het is geweldig om te ervaren hoe de begrippen als: angst, geweld, pijn, verdriet, dood, onderduiken, honger, vrede en vrijheid in de gedichten en tekeningen aan de orde komen.

Omdat het voorgaande jaren een groot succes was, vonden wij het een goede reden om dit jaar weer een mooi boekje van te maken. Het is aan ons, ouders en leerkrachten, om de verbinding te maken met de wereld waarin we nu leven en waar vrede en veiligheid nog lang niet voor iedereen de dagelijkse praktijk is.

Om de bundel te bekijken klikt u hieronder!

Gedichtenbundel 2018

 

Herdenkingen Scholen Zaanstad

De jaarlijkse herdenkingen bij de in Zaanstad door de scholen geadopteerde oorlogs- en verzetsmonumenten staan weer voor de deur.  In principe zijn de meeste herdenkingen natuurlijk op 4 mei, maar voor de scholen is dat in verband met vakanties niet te realiseren. Zij willen hun bloemen leggen, gedichten voordragen en luisteren naar de toespraken van gemeentebestuurders op verschillende momenten in de week voorafgaand aan 4 mei.

Hier vindt u een overzicht van de herdenkingen.

Voor alle herdenkingen geldt dat belangstellenden en ouders welkom zijn. Bij de herdenkingen zijn ook andere organisaties uitgenodigd en spreekt een gemeentebestuurder.

Theater na de Dam – 4 mei 2018

Prachtige voorstelling na de Nationale Dodenherdenking

In het hele land zijn na de Nationale Dodenherdenking op 4 mei voorstellingen te zien. Ook het Zaantheater doet mee met Theater Na de Dam. In samenwerking met het 4 en 5 mei Comité Zaanstad is gekozen voor de voorstelling ‘De Tuinen van de Herinnering’ van Oostzaner René Groothof. De voorstelling begint om 21.00 uur en is geschikt voor iedereen vanaf 9 jaar. De koffie en thee vooraf wordt u aangeboden door het Comité 4 en 5 mei Zaanstad.

‘De Tuinen van de Herinnering’, naar het boek van Michel Quint, vertelt over twee broers in de Tweede Wereldoorlog. De tienjarige Michel schaamt zich dood voor zijn vader, die de eigenaardige gewoonte heeft om zich te verkleden als clown. Dan onthult de broer van zijn vader hem een familiegeheim. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn de broers, na het plegen van een verzetsdaad, in een leemput geworpen en overgeleverd aan de Duitse bewaker. Zij kregen te horen dat één van hen ‘s avonds zou worden geëxecuteerd. De gevangenen mochten zelf bepalen wie. Dit onaangename avontuur krijgt echter een onverwachte wending. De essentie van het leven wordt bloot gelegd met de dood in het vizier.

Wat als vriendschap en loyaliteit – belangrijk in het leven van een kind – onder druk komen te staan door angst en agressie? Welke keuze maak je dan? In ‘De Tuinen van de Herinnering’ reikt Michel Quint humor als wapen aan. Een pareltje van tederheid, lef en humor, gebracht door Oostzaner René Groothof. Het Parool: “Geen acteur kan met zo weinig middelen zoveel beelden oproepen als Groothof. Binnen de kortste keren weet hij een sfeer van intimiteit te creëren. Alsof hij op de rand van je bed zit te vertellen, alleen voor jou”.

Kaarten voor Theater na de Dam (12,50 / j 10 euro plus 3,50 euro voor pauzedrankje en garderobe) zijn te koop via www.zaantheater.nl.
De kaartverkoopbalie in het theater is van dinsdag tot en met vrijdag van 13.00 tot 17.00 uur geopend en bereikbaar via 075- 6 555 333. 

Open Joodse Huizen – Huizen van Verzet 2018

Sprekende herdenkingen op de plek waar de geschiedenis zich heeft afgespeeld

Op 28 april 2018 vindt in Zaanstad het dubbelprogramma Open Joodse Huizen – Huizen van Verzet plaats: kleinschalige bijeenkomsten om te herinneren en te herdenken. Het joodse leven van voor, tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog en het verzet staan centraal. Op de plek waar de geschiedenis zich afspeelde vertellen huidige bewoners, getuigen, nazaten, oude en nieuwe buurtgenoten, kenners en belangstellenden persoonlijke verhalen over vervolging, verzet en bevrijding. Het programma wordt georganiseerd door het 4 en 5 mei Comité Zaanstad in samenwerking met de werkgroep OJHZ en het Joods Cultureel Kwartier Amsterdam. 

Belangrijk herdenkingsproject
Het project Open Joodse Huizen, dat ontstond in 2012 in Amsterdam, is uitgegroeid tot een belangrijk en herkenbaar herdenkingsproject in maar liefst 19 steden in Nederland. Het sluit aan bij de interesse van veel bewoners en buurtgenoten in de (voor- en naoorlogse) joodse geschiedenis van hun huis, straat of buurt. Iedereen is welkom om te luisteren, indrukken te delen en samen te herdenken.

De ruim 160 herdenkingen in het kader van Open Joodse Huizen – Huizen van Verzet 2018 vinden plaats in Amstelveen, Amsterdam, Appingedam, Deventer, Gouda, Groningen, Hoorn, Leiden, Maastricht, Santpoort-Zuid, Sneek, Steenwijk, Utrecht, Vught/Den Bosch, Wageningen, Winsum, Winschoten, Winterswijk en Zaanstad. Kijk voor de data (28 tot en met 6 mei) en programma’s op www.openjoodsehuizen.nl. De bijeenkomsten duren maximaal een uur en zijn gratis toegankelijk.

Uitgangspunt voor Open Joodse Huizen – Huizen van Verzet zijn de adressen en namen die vermeld staan op de website www.joodsmonument.nl, het digitale monument voor alle joden in Nederland die tijdens de holocaust zijn vermoord. 

Dubbelprogramma met een meerwaarde
2018 is het Jaar van Verzet en daarom bestaat de zevende editie van Open Joodse Huizen uit een dubbelprogramma met zowel joodse als verzetsverhalen. Joodse verhalen en verzetsgeschiedenissen raken elkaar vanzelfsprekend op allerlei manieren. Niet zelden is een verzetsverhaal óók een joods verhaal en andersom. Er waren joden betrokken bij het verzet en onderduik – op zichzelf al een daad van verzet – werd vaak mogelijk gemaakt door betrokkenheid van verzetsmensen. De verhalen van en over het verzet kunnen ons helpen omgaan met de vraagstukken van nu. Open Joodse Huizen – Huizen van Verzet is onderdeel van het Jaar van Verzet, een initiatief van het Vfonds en Platform WO2. 

Voor meer informatie zie www.openjoodsehuizen.nl